Phản ứng trao đổi tạo muối: kết tủa và khí

Khi trộn hai dung dịch muối với nhau, hoặc trộn muối với acid, phản ứng **trao đổi** chỉ xảy ra khi sản phẩm sinh ra có **chất kết tủa** (không tan) hoặc **chất khí thoát ra** (đôi khi cả nước). Nếu không có dấu hiệu nào trong ba dấu hiệu đó, phản ứng **không xảy ra**. **Ví dụ tạo kết tủa** — hai dung dịch muối phản ứng với nhau: $$BaCl_2 + Na_2SO_4 \to BaSO_4\downarrow (\text{trắng}) + 2NaCl$$ $$AgNO_3 + NaCl \to AgCl\downarrow (\text{trắng}) + NaNO_3$$ **Ví dụ tạo khí** — muối carbonate phản ứng với acid, giải phóng khí $CO_2$: $$CaCO_3 + 2HCl \to CaCl_2 + H_2O + CO_2\uparrow$$ $$Na_2CO_3 + 2HCl \to 2NaCl + H_2O + CO_2\uparrow$$ Ngược lại, nếu trộn $NaCl$ với $KNO_3$, không có chất nào trong sản phẩm giả định ($NaNO_3$, $KCl$) là kết tủa hay khí — cả hai đều tan tốt — nên phản ứng **không xảy ra**. Chính vì kết tủa xuất hiện có tính đặc trưng, phản ứng trao đổi còn được dùng để **nhận biết** các chất trong phòng thí nghiệm: dung dịch $AgNO_3$ là thuốc thử đặc trưng để nhận ra gốc $Cl^-$ (tạo kết tủa trắng $AgCl$), còn dung dịch $BaCl_2$ là thuốc thử đặc trưng để nhận ra gốc $SO_4^{2-}$ (tạo kết tủa trắng $BaSO_4$ không tan trong cả acid mạnh). Như vậy, tính đến bài này, em đã học đủ **bốn con đường tạo muối**: oxide acid + base, oxide base + acid, acid + base (trung hòa), kim loại + acid, và giờ thêm phản ứng trao đổi giữa hai muối hoặc muối với acid. Khi gặp một bài tập lạ, việc đầu tiên nên làm là xác định xem đề bài đang rơi vào con đường nào trong năm cách trên, từ đó chọn đúng phương trình để viết.