Chất xúc tác

Nước oxy già ($H_2O_2$) mua ở hiệu thuốc để sát trùng vết thương, nếu để yên trên kệ, tự phân hủy thành nước và khí oxygen rất chậm — có thể để cả năm vẫn còn dùng được. Nhưng nếu nhỏ nước oxy già lên vết thương có máu, hoặc cho một ít bột đen manganese dioxide ($MnO_2$) vào, bọt khí oxygen thoát ra sủi bọt ngay lập tức. Điều gì đã khiến phản ứng vốn rất chậm lại xảy ra nhanh đến vậy?

**Chất xúc tác** là chất làm **tăng tốc độ phản ứng** nhưng sau khi phản ứng kết thúc, nó **vẫn còn nguyên khối lượng và tính chất hóa học** — không bị tiêu hao, không biến thành chất khác. Nhờ đặc điểm này: - Chỉ cần một lượng rất nhỏ chất xúc tác cũng đủ giúp ích cho một lượng lớn chất phản ứng. - Có thể **thu hồi và dùng lại nhiều lần** chất xúc tác đó cho các mẻ phản ứng sau. - Chất xúc tác **không phải là chất tham gia** và **cũng không phải là sản phẩm** của phản ứng — nó chỉ đóng vai trò "trợ giúp", làm phản ứng vốn có xảy ra nhanh hơn, chứ không tạo ra chất mới nào khác ngoài sản phẩm vốn dĩ của phản ứng đó.

Trong cơ thể sống, có những chất xúc tác đặc biệt gọi là **enzyme** (còn gọi là men sinh học). Ví dụ, khi em nhai kỹ cơm trong miệng, enzyme amylase có trong nước bọt sẽ xúc tác cho phản ứng chuyển tinh bột thành đường — đó là lí do cơm nhai lâu có vị ngọt nhẹ. Trong dạ dày và ruột, nhiều loại enzyme khác — như enzyme phân giải chất đạm (protease) và enzyme phân giải chất béo (lipase) — giúp xúc tác các phản ứng tiêu hóa thức ăn thành chất dinh dưỡng mà cơ thể hấp thụ được. Không có enzyme, các phản ứng tiêu hóa này sẽ diễn ra vô cùng chậm, không đủ nhanh để nuôi sống cơ thể; đó cũng là lí do vì sao mỗi loại enzyme thường chỉ xúc tác tốt cho một loại phản ứng nhất định, phù hợp với từng loại thức ăn.