Mô phân sinh và sinh trưởng sơ cấp, thứ cấp

Giải thích vì sao thân cây lúa gần như không to ra theo bề ngang qua các vụ, dù vẫn cao lên rõ rệt.

Ta có lúa vẫn có mô phân sinh đỉnh ở chồi ngọn và chóp rễ như mọi thực vật có mạch, nên vẫn sinh trưởng sơ cấp bình thường, cao lên đều mỗi vụ.

Tuy nhiên bó mạch của lúa — một cây một lá mầm — là bó mạch kín, xếp rải rác trong thân, không có tầng sinh mạch nằm giữa gỗ và libe.

Do đó lúa không có mô phân sinh bên, nên không thể tạo thêm gỗ thứ cấp hay libe thứ cấp qua từng năm. (1)

Vậy thân lúa chỉ dài ra nhờ sinh trưởng sơ cấp, không to ra theo kiểu thân gỗ vì thiếu hẳn mô phân sinh bên — đây là đặc điểm chung của phần lớn cây một lá mầm.

Một khúc gỗ giả định cắt ngang từ một cây thân gỗ cho thấy 6 vòng gỗ rõ rệt; ba vòng đầu tiên tính từ tâm ra khá rộng, ba vòng ngoài cùng hẹp hơn hẳn. Hãy cho biết tuổi cây tại thời điểm cắt và nhận xét điều kiện sinh trưởng của ba năm gần nhất so với ba năm đầu.

Ta có mỗi vòng gỗ ứng với một năm hoạt động của tầng sinh mạch, nên đếm được 6 vòng nghĩa là cây đã trải qua sinh trưởng thứ cấp 6 năm.

Vòng gỗ rộng cho thấy tầng sinh mạch hoạt động mạnh, tạo nhiều tế bào mạch gỗ mới trong năm đó — dấu hiệu của điều kiện thuận lợi như đủ nước, đủ ánh sáng, nhiệt độ phù hợp. (1)

Ngược lại, vòng hẹp cho thấy tầng sinh mạch hoạt động chậm lại, ít tế bào mới được tạo ra — dấu hiệu của điều kiện bất lợi hơn, chẳng hạn khô hạn hoặc thiếu dinh dưỡng. (2)

Kết hợp (1) và (2), vậy cây đã sinh trưởng thứ cấp được 6 năm, với ba năm đầu có điều kiện thuận lợi hơn hẳn ba năm gần nhất.