Bài học

Nền tảng trọng âm hai âm tiết: danh động từ đổi trọng âm và ngoại lệ

Mục tiêu và kiến thức nền

Sau bài này em nhận ra ngay một từ tiếng Anh hai âm tiết nên nhấn ở âm thứ nhất hay âm thứ hai chỉ bằng cách nhìn từ loại của nó, và giải thích được vì sao một số cặp từ viết giống hệt nhau nhưng đổi nghĩa hoàn toàn khi đổi trọng âm. Quy tắc hai âm tiết này các em đã gặp rải rác từ lớp 6, lớp 7 qua vài cặp quen thuộc như PREsent — preSENT. Bài này ôn lại quy tắc đó cho chắc, rồi đẩy xa hơn: một danh sách đầy đủ các cặp danh động từ đổi trọng âm, và cả những từ hai âm tiết phá vỡ quy tắc mà đề HSG hay chọn để gài bẫy.

Ôn lại kiến thức nền

Prior-grade review: quy tắc "danh từ/tính từ nhấn âm 1, động từ nhấn âm 2" cho từ hai âm tiết đã xuất hiện rải rác ở lớp 6-7 qua vài ví dụ đơn lẻ. Bài này hệ thống hóa lại quy tắc, rồi dùng nó làm nền để bước sang từ ba, bốn âm tiết ở chương sau.

Quy tắc chung: danh từ/tính từ nhấn âm 1, động từ nhấn âm 2

RECord /ˈrekɔːd/ (danh từ, "kỷ lục" hoặc "đĩa nhạc") — reCORD /rɪˈkɔːd/ (động từ, "ghi âm"). PREsent /ˈprezənt/ (danh từ/tính từ, "món quà"/"hiện tại") — preSENT /prɪˈzent/ (động từ, "trình bày"). OBject /ˈɒbdʒɪkt/ (danh từ, "đồ vật") — obJECT /əbˈdʒekt/ (động từ, "phản đối"). CONtrast /ˈkɒntrɑːst/ (danh từ, "sự tương phản") — conTRAST /kənˈtrɑːst/ (động từ, "đối chiếu"). PROduce /ˈprɒdjuːs/ (danh từ, "nông sản") — proDUCE /prəˈdjuːs/ (động từ, "sản xuất"). PERmit /ˈpɜːmɪt/ (danh từ, "giấy phép") — perMIT /pəˈmɪt/ (động từ, "cho phép"). IMport /ˈɪmpɔːt/ (danh từ, "hàng nhập khẩu") — imPORT /ɪmˈpɔːt/ (động từ, "nhập khẩu").

Phần lớn từ tiếng Anh hai âm tiết đi theo một quy tắc đơn giản: nếu từ đó là danh từ hoặc tính từ, trọng âm thường rơi vào âm tiết thứ nhất — TAble, HAPpy, CAREful. Nếu từ đó là động từ, trọng âm thường rơi vào âm tiết thứ hai — deCIDE, arRIVE, beGIN. Quy tắc này rõ nhất ở một nhóm từ đặc biệt: những từ viết giống hệt nhau nhưng vừa là danh từ vừa là động từ. Khi đó, chính vị trí trọng âm là thứ duy nhất phân biệt hai từ loại — và cả nghĩa của câu. RECord /ˈrekɔːd/ (danh từ, "kỷ lục" hoặc "đĩa nhạc") — reCORD /rɪˈkɔːd/ (động từ, "ghi âm"). PREsent /ˈprezənt/ (danh từ/tính từ, "món quà"/"hiện tại") — preSENT /prɪˈzent/ (động từ, "trình bày"). OBject /ˈɒbdʒɪkt/ (danh từ, "đồ vật") — obJECT /əbˈdʒekt/ (động từ, "phản đối"). CONtrast /ˈkɒntrɑːst/ (danh từ, "sự tương phản") — conTRAST /kənˈtrɑːst/ (động từ, "đối chiếu"). PROduce /ˈprɒdjuːs/ (danh từ, "nông sản") — proDUCE /prəˈdjuːs/ (động từ, "sản xuất"). PERmit /ˈpɜːmɪt/ (danh từ, "giấy phép") — perMIT /pəˈmɪt/ (động từ, "cho phép"). IMport /ˈɪmpɔːt/ (danh từ, "hàng nhập khẩu") — imPORT /ɪmˈpɔːt/ (động từ, "nhập khẩu").

Đọc theo hàng ngang: cùng một từ, đổi trọng âm là đổi từ loại — quy tắc học sinh lớp 8 cần nắm chắc trước khi bước sang từ nhiều âm tiết hơn.

Khi quy tắc bị phá vỡ: ngoại lệ cần nhớ riêng

Không phải danh từ hai âm tiết nào cũng nhấn âm 1. Một nhóm từ mượn từ tiếng Pháp hoặc các ngôn ngữ châu Âu khác vẫn giữ trọng âm ở âm tiết thứ hai dù là danh từ: hoTEL /həʊˈtel/, giRAFFE /dʒɪˈrɑːf/, maCHINE /məˈʃiːn/, poLICE /pəˈliːs/, balLOON /bəˈluːn/, guiTAR /ɡɪˈtɑː/. Đề HSG rất thích dùng đúng nhóm ngoại lệ này để gài bẫy: học sinh học thuộc "danh từ nhấn âm 1" một cách máy móc sẽ chọn sai ngay khi gặp hotel hay giraffe. Cách chắc chắn nhất không phải là đoán theo từ loại, mà là nhớ đúng nhóm từ mượn này như một danh sách riêng, tách khỏi quy tắc chung.

Ví dụ mẫu

Ví dụ

Trọng âm quyết định nghĩa: "record" trong hai câu

1
Xác định trọng âm đúng của từ RECORD trong từng câu: (1) "She broke the school RECORD for the 100m race." (2) "Please reCORD this lesson so I can watch it again."
2
Bài kiểm tra thường lớp 8 chỉ hỏi trọng âm của một từ đứng riêng lẻ; ở đây cùng một từ xuất hiện hai lần với hai vai trò ngữ pháp khác nhau trong hai câu, buộc em phải đọc ngữ cảnh trước khi xác định trọng âm.
3
Xác định từ loại của "record" trong từng câu trước, rồi mới suy ra trọng âm — không suy ngược từ trọng âm ra nghĩa.
4
Vì cặp danh từ/động từ đồng âm này chỉ phân biệt được qua vị trí trong câu: đứng sau mạo từ "the" là danh từ, đứng sau "to" hoặc làm động từ chính của câu là động từ. Từ loại luôn quyết định trọng âm, không phải ngược lại.
5
"the school RECORD": record đứng sau mạo từ "the" và tính từ "school", đóng vai trò danh từ (kỷ lục). Vậy trọng âm rơi vào âm 1: RECord /ˈrekɔːd/.
6
"reCORD this lesson": record có tân ngữ "this lesson" theo ngay sau, đóng vai trò động từ (ghi âm). Vậy trọng âm rơi vào âm 2: reCORD /rɪˈkɔːd/.
7
Vậy đáp án là RECord ở câu (1) và reCORD ở câu (2) — cùng một từ, hai trọng âm, hai nghĩa.
8
Muốn biết trọng âm của một cặp từ đồng âm danh động từ, luôn xác định từ loại qua ngữ cảnh trước, rồi mới suy ra trọng âm.
9
Cùng dạng: "The government will imPORT more rice this year" (động từ) so với "Rice is a major IMport for that country" (danh từ).

Ví dụ

Ngoại lệ nhấn âm 2: từ mượn "hotel" và "giraffe"

1
Từ nào dưới đây KHÔNG theo quy tắc "danh từ hai âm tiết nhấn âm 1": TAble, HOtel, GARden, PENcil?
2
Bài chuẩn lớp 8 thường chỉ luyện quy tắc chung; câu này đòi hỏi em phát hiện đúng từ ngoại lệ nằm giữa ba từ tuân theo quy tắc, một dạng bẫy điển hình của đề HSG.
3
Ba trong bốn từ là danh từ gốc Anglo-Saxon quen thuộc, còn "hotel" là từ mượn tiếng Pháp — nhóm từ mượn này giữ trọng âm ở âm tiết thứ hai dù là danh từ.
4
table, garden, pencil đều là từ vựng cơ bản có gốc Anglo-Saxon lâu đời, tuân theo quy tắc nhấn âm 1 của danh từ hai âm tiết; hotel mượn nguyên trọng âm âm 2 từ tiếng Pháp gốc, không đổi khi vào tiếng Anh.
5
TAble /ˈteɪbl/ nhấn âm 1; GARden /ˈɡɑːdn/ nhấn âm 1; PENcil /ˈpensl/ nhấn âm 1; hoTEL /həʊˈtel/ nhấn âm 2.
6
Ba từ table, garden, pencil đều đúng quy tắc chung nên bị loại; chỉ hotel phá vỡ quy tắc.
7
Vậy đáp án là hotel — từ này phải đọc là hoTEL, nhấn âm 2, khác với ba từ còn lại đều nhấn âm 1.
8
Nhóm từ mượn gốc Pháp (hotel, giraffe, machine, police, balloon, guitar) là ngoại lệ cố định, học thuộc như một danh sách riêng, không suy từ quy tắc chung.
9
Cùng nhóm ngoại lệ: poLICE, maCHINE, balLOON — cả ba đều là danh từ nhưng nhấn âm 2.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Bẫy thường gặp

Bẫy thường gặp: thấy một từ quen mặt là đọc theo phản xạ, quên kiểm tra từ loại trong câu cụ thể. "Present" trong "a birthday PREsent" (danh từ) và "to preSENT the results" (động từ) là cùng một từ nhưng khác hẳn trọng âm — luôn đọc cả câu trước khi chọn.

Quy tắc hai âm tiết là điểm tựa: danh từ/tính từ thường nhấn âm 1, động từ thường nhấn âm 2, và một nhóm từ mượn cố định phá vỡ quy tắc này. Nhưng quy tắc này chỉ đúng cho từ hai âm tiết — khi từ có ba, bốn âm tiết, một yếu tố khác lên tiếng: chính hậu tố được thêm vào.

Chương tiếp theo chuyển sang từ ba, bốn âm tiết và cho em thấy hậu tố nào giữ nguyên trọng âm gốc, hậu tố nào kéo trọng âm sang một vị trí hoàn toàn khác.