Bài học

So sánh câu hỏi đề tuyển sinh 10 và câu hỏi chuyên Anh/HSG lớp 9

Mục tiêu

Sau bài học này, em phân biệt được một câu hỏi câu điều kiện ở mức đề tuyển sinh 10 với câu hỏi cùng chủ điểm ở đề chuyên Anh hoặc HSG lớp 9, và gọi đúng tên hai tín hiệu khiến câu hỏi chuyên Anh/HSG khó hơn: mệnh đề if và mệnh đề chính mang hai mốc thời gian khác nhau, và câu chứa bối cảnh dài buộc em đọc hết mới chọn được đáp án.

Kiến thức nền cần có

Em cần nắm chắc câu điều kiện loại 1 (thật, có khả năng xảy ra ở tương lai) và loại 2 (không có thật ở hiện tại), đúng nội dung Khóa 8 chương trình lớp 9, cùng thì quá khứ hoàn thành đã học ở Khóa 4. Bài học này không dạy lại hai điểm đó, chỉ dùng chúng làm mốc so sánh với câu điều kiện hỗn hợp (mixed conditional).

So với đề tuyển sinh 10 chuẩn

Đề tuyển sinh 10 thường cho một câu điều kiện nằm gọn trong một mốc thời gian: 'If I have enough time this weekend, I will visit my grandparents.' (loại 1) hoặc 'If I had more free time, I would travel around Vietnam.' (loại 2). Cả điều kiện lẫn kết quả cùng nằm trong một khung thời gian, nên chỉ cần nhận ra mẫu câu quen thuộc là chọn được đáp án.

Đề chuyên Anh/HSG vẫn hỏi đúng cấu trúc câu điều kiện, nhưng đặt điều kiện và kết quả vào hai mốc thời gian khác nhau, một mốc quá khứ cụ thể và một mốc hiện tại, mà không báo trước bằng bất kỳ nhãn nào. Học sinh quen phản xạ theo mẫu câu 'nhìn thấy quen mắt' rất dễ giữ nguyên một loại điều kiện cho cả câu, bỏ qua tín hiệu thời gian thứ hai.

Câu hỏi khởi động

So sánh hai câu sau. Câu chuẩn: 'If she studied harder, she would pass the exam.' Câu chuyên Anh/HSG: 'Mai regrets her results deeply. If she ___ (study) harder for the entrance exam last month, she ___ (be) at her dream school now, but here she is, retaking the year.' Cả hai câu đều hỏi về câu điều kiện, nhưng câu thứ hai có hai mốc thời gian tách biệt: 'last month' cho mệnh đề if, và 'now' cho mệnh đề chính.

Ý tưởng chính

Khi mệnh đề if và mệnh đề chính mang hai mốc thời gian khác nhau, một mốc quá khứ cụ thể và một mốc hiện tại, câu cần câu điều kiện hỗn hợp: quá khứ hoàn thành ở mệnh đề if để nêu điều kiện không có thật trong quá khứ, và 'would' cộng động từ nguyên mẫu ở mệnh đề chính để nêu kết quả không có thật ở hiện tại. Điều này tự nhiên vì một quyết định thật trong quá khứ để lại một hệ quả thật ở hiện tại, và tiếng Anh đánh dấu sự lệch thời gian đó bằng cách trộn hai dạng thức, chứ không giữ nguyên một loại điều kiện suốt cả câu.

Ví dụ

Đối chiếu câu chuẩn và câu chuyên Anh/HSG cùng một điểm ngữ pháp

1
Câu chuẩn chỉ có một mốc thời gian ẩn trong cả hai mệnh đề, nên mẫu 'if quá khứ đơn, would động từ nguyên mẫu' là đủ. Câu về Mai có hai mốc thời gian tách biệt: 'last month' và 'now', dấu hiệu của câu điều kiện hỗn hợp, không phải điều kiện loại 2 thuần túy.
2
Mệnh đề if gắn với 'last month', một sự kiện quá khứ cụ thể đã kết thúc. Mệnh đề chính gắn với 'now', một trạng thái đang diễn ra ở hiện tại.
3
Mệnh đề if cần quá khứ hoàn thành 'had studied' để nêu điều kiện không có thật trong quá khứ. Mệnh đề chính cần 'would be' (would cộng động từ nguyên mẫu), không phải 'would have been', vì kết quả được đề bài đặt ở hiện tại, không phải quá khứ.
4
Loại 'studied ... would pass' vì giữ nguyên điều kiện loại 2 cho cả câu, bỏ qua hẳn hai mốc thời gian khác nhau. Loại 'had studied ... would have been' vì tuy có quá khứ hoàn thành ở mệnh đề if, nhưng lại đặt cả kết quả vào quá khứ, mâu thuẫn trực tiếp với 'now'.
5
Vậy đáp án đúng là 'had studied' ở mệnh đề if và 'would be' ở mệnh đề chính, đúng cấu trúc điều kiện hỗn hợp: điều kiện không có thật trong quá khứ dẫn đến kết quả không có thật ở hiện tại.
6
Hễ mệnh đề if và mệnh đề chính mang hai mốc thời gian khác nhau, một mốc quá khứ cụ thể và một mốc hiện tại, đó là tín hiệu của điều kiện hỗn hợp dạng 'if + had + V3, ... would + động từ nguyên mẫu'. Biến thể gần: 'If he hadn't skipped so many classes last term, he wouldn't be struggling with the exam now.'

Ví dụ

Một câu trông có hai đáp án hợp lý

1
'Long is really out of shape today. If he ___ (train) regularly for the tournament last year, he ___ (not / feel) so exhausted after ten minutes now.' A. trained ... wouldn't feel B. had trained ... wouldn't feel C. had trained ... wouldn't have felt D. trains ... won't feel
2
'Trained ... wouldn't feel' đúng mẫu câu điều kiện loại 2 quen mắt, nên nhiều học sinh chọn ngay mà không đọc tiếp 'last year' và 'now', hai mốc thời gian khác nhau đứng ở hai đầu câu.
3
'Last year' báo hiệu mệnh đề if nói về một quá trình đã kết thúc trong quá khứ. 'Now' báo hiệu mệnh đề chính nói về cảm giác đang diễn ra ở hiện tại.
4
Loại A vì 'trained' là quá khứ đơn, thiếu quá khứ hoàn thành cần có cho điều kiện không có thật trong quá khứ. Loại C vì 'wouldn't have felt' đặt kết quả vào quá khứ, mâu thuẫn với 'now'. Loại D vì cặp hiện tại đơn bỏ hẳn ý nghĩa điều kiện không có thật.
5
Vậy đáp án đúng là B, 'had trained ... wouldn't feel', đúng cấu trúc điều kiện hỗn hợp giữa một điều kiện quá khứ không có thật và một kết quả hiện tại không có thật.

Hai mốc thời gian khác nhau trong cùng một câu là tín hiệu của câu điều kiện hỗn hợp, không phải điều kiện loại 2 thuần túy.

Bẫy thường gặp

(1) Thấy 'if + quá khứ đơn' là phản xạ viết cả câu theo điều kiện loại 2, không đọc tiếp mốc thời gian ở mệnh đề còn lại. (2) Dùng đúng quá khứ hoàn thành ở mệnh đề if nhưng lại đặt luôn kết quả vào quá khứ, quên rằng mốc 'now' đòi kết quả ở hiện tại. (3) Quên rằng mệnh đề chính chỉ cần 'would' cộng động từ nguyên mẫu, không phải 'would have' cộng V3, khi kết quả được đề nêu rõ là hiện tại.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Ghi nhớ

Gặp một câu điều kiện có hai mốc thời gian khác nhau trong cùng một câu, luôn xác định riêng mốc thời gian của mệnh đề if và mốc thời gian của mệnh đề chính trước khi chọn thì. Mốc quá khứ cụ thể cần quá khứ hoàn thành hoặc quá khứ đơn tùy loại, mốc hiện tại cần 'would' cộng động từ nguyên mẫu.

Kỹ năng đọc hết bối cảnh và xác định đúng hai mốc thời gian vừa học sẽ quay lại xuyên suốt khóa này. Chương tiếp theo dẫn em đi qua toàn bộ bản đồ tám phần thi trong một đề chuyên Anh/HSG lớp 9 chuẩn, từ ngữ âm trọng âm cho tới bài viết.