Tập tính bẩm sinh và tập tính học được

Các nhà sinh học nuôi riêng một con nhện con ngay từ khi mới nở, cách ly hoàn toàn khỏi mọi con nhện trưởng thành. Khi lớn lên, con nhện này vẫn chăng được một tấm mạng đúng kiểu đặc trưng của loài. Tập tính chăng tơ này thuộc loại nào?

Con nhện hoàn toàn không có cơ hội quan sát hay bắt chước bất kỳ con nhện nào khác trong suốt quá trình lớn lên.

Theo căn cứ đã học, nếu một cá thể chưa từng tiếp xúc vẫn làm được ngay, hành vi đó là bẩm sinh — con nhện này khớp đúng điều kiện đó vì chưa từng học từ ai.

Mọi con nhện cùng loài, ở bất kỳ đâu, đều chăng cùng một kiểu mạng đặc trưng — tính đồng loạt này cũng là dấu hiệu của tập tính bẩm sinh, khác với tập tính học được vốn khác nhau giữa các cá thể.

Vậy chăng tơ đúng kiểu mạng của loài là một tập tính bẩm sinh, do gene quy định và di truyền, không cần học hỏi từ cá thể khác — dù cấu trúc tấm mạng khá phức tạp.

Nếu khều mối ăn kiến là tập tính bẩm sinh, do gene quy định chung của loài, thì mọi quần thể tinh tinh — vốn cùng loài, mang vốn gene tương tự nhau — đều phải biểu hiện tập tính này đồng loạt, giống như mọi con nhện cùng loài đều chăng cùng kiểu mạng.

Thực tế chỉ một số quần thể nhất định có tập tính này, còn các quần thể khác của cùng loài thì không — sự khác biệt giữa các quần thể chính là dấu hiệu đặc trưng của tập tính học được, hình thành và lan truyền qua quan sát trong từng nhóm riêng.

Cách lan truyền qua quan sát mẹ sang con, giới hạn trong một khu vực sinh sống, giải thích trọn vẹn vì sao tập tính chỉ xuất hiện ở một số quần thể — một gene chung của loài không thể tạo ra kiểu phân bố cục bộ như vậy.

Vậy khều mối ăn kiến là tập tính học được: nó khác nhau giữa các quần thể cùng loài, được truyền qua quan sát và bắt chước chứ không phải do gene quy định đồng loạt.