Ôn tập: từ hình thức tiêu hoá tới phòng bệnh

Một học sinh muốn giải thích đầy đủ vì sao mình cần ăn đa dạng thay vì chỉ ăn thật nhiều cơm mỗi bữa. Em hãy trình bày lập luận dựa trên kiến thức đã học về tiêu hoá và dinh dưỡng.

Người có ống tiêu hoá hoàn chỉnh, tiêu hoá cả cơ học lẫn hoá học qua nhiều cơ quan; chỉ ăn cơm cung cấp chủ yếu chất bột đường, trong khi dạ dày và ruột non còn cần chất đạm, chất béo để tiêu hoá và sử dụng đúng vai trò của chúng.

Ruột non hấp thụ hiệu quả nhờ cấu tạo đặc biệt của nó, nhưng nó chỉ hấp thụ được những chất dinh dưỡng thực sự có mặt trong thức ăn — ăn một loại thực phẩm duy nhất khiến ruột non không có gì để hấp thụ ngoài chất bột đường.

Khẩu phần hợp lí cần đủ và cân đối các nhóm chất theo tỉ lệ phù hợp; chỉ ăn cơm bỏ qua chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất xơ — hoàn toàn mất cân đối dù đã ăn no.

Vậy học sinh cần ăn đa dạng vì tiêu hoá tốt, hấp thụ tốt và ăn no đều chưa đủ — chỉ khi khẩu phần cung cấp đủ mọi nhóm chất theo tỉ lệ cân đối, cơ thể mới thực sự nhận được những gì nó cần.

Một bạn học sinh thường xuyên bỏ bữa sáng, ăn nhiều đồ cay nóng, ít ăn rau và uống ít nước, không rửa tay trước khi ăn. Hãy chỉ ra những nguy cơ về tiêu hoá mà bạn này có thể gặp phải và cách khắc phục từng nguy cơ.

Bỏ bữa sáng và ăn nhiều đồ cay nóng là những yếu tố làm tăng nguy cơ đau dạ dày, đúng như nguyên nhân đã học ở Chương 5.

Ít ăn rau và uống ít nước làm tăng nguy cơ táo bón do thiếu chất xơ và nước; không rửa tay trước khi ăn làm tăng nguy cơ giun sán và tiêu chảy do vi sinh vật, kí sinh trùng xâm nhập qua tay bẩn.

Bốn thói quen kể trên khớp đúng với bốn rối loạn đã học: mỗi thói quen xấu tương ứng với đúng nguyên nhân của một hoặc hai rối loạn trong nhóm thói quen hoặc nhóm vi sinh vật, kí sinh trùng.

Vậy bạn học sinh này có nguy cơ đau dạ dày, táo bón, tiêu chảy và giun sán; cách khắc phục là ăn đúng giờ, giảm đồ cay nóng, ăn đủ rau và uống đủ nước, rửa tay trước khi ăn — mỗi thay đổi giải quyết đúng nguyên nhân tương ứng đã học.