Đây là bản xem thử. Phiên bản đầy đủ trong ứng dụng có bài tập, AI chấm ngay và theo dõi tiến độ học.
Bài học
Bảo vệ hô hấp và hô hấp nhân tạo
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em nêu được các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp trong đời sống hằng ngày, và thực hiện đúng thứ tự các bước sơ cứu ban đầu, bao gồm hô hấp nhân tạo, cho một người ngừng thở.
Kiến thức nền cần nhớ
Bài trước em đã biết các bệnh hô hấp thường gặp và cơ chế khói thuốc lá gây hại cho đường dẫn khí lẫn phế nang (same-grade bridge). Biết tác nhân gây hại rồi, bài này học cách phòng tránh những tác nhân đó trong đời sống hằng ngày, và cách xử trí khi có người gặp sự cố hô hấp nghiêm trọng nhất — ngừng thở.
Khởi động
Nếu em phát hiện một người nằm bất động, không phản ứng khi gọi, việc đầu tiên em nên làm là gì — cố tự mình hô hấp nhân tạo ngay, hay kiểm tra và gọi người hỗ trợ trước?
Kiến thức trọng tâm
Bảo vệ hệ hô hấp trong đời sống hằng ngày gồm nhiều việc làm cụ thể: trồng cây xanh và giữ môi trường sống sạch để giảm bụi, khí độc trong không khí hít vào mỗi ngày; đeo khẩu trang khi ở nơi nhiều bụi, khói hoặc tiếp xúc hoá chất; giữ nơi ở, nơi học tập và làm việc thông thoáng, tránh không khí tù đọng; tuyệt đối không hút thuốc lá và tránh xa nơi có người đang hút; tiêm phòng đầy đủ theo lịch để phòng một số bệnh có thể ảnh hưởng tới đường hô hấp; và luyện tập thể dục thể thao đều đặn, vừa sức, giúp tăng dung tích và hiệu quả hoạt động của phổi theo thời gian.
Nhóm đầu là những việc làm ngay trong từng ngày; nhóm sau là những thói quen tích luỹ hiệu quả theo thời gian.
Khi phát hiện một người có vẻ bất tỉnh, bước đầu tiên không phải là hô hấp nhân tạo ngay, mà là kiểm tra xem người đó còn phản ứng hay không: gọi to và lay nhẹ vai họ. Nếu môi trường xung quanh còn nguy hiểm — ví dụ khói, nước, hay vật có thể rơi — chỉ nên di chuyển nạn nhân ra chỗ an toàn khi có thể làm điều đó một cách an toàn cho cả người sơ cứu. Nếu nạn nhân không có phản ứng, cần gọi người xung quanh hỗ trợ và gọi cấp cứu ngay lập tức, trong khi tiếp tục kiểm tra đường thở và hơi thở của nạn nhân — việc gọi hỗ trợ không đợi tới sau khi sơ cứu xong mới làm.
Nếu nạn nhân không phản ứng và không còn tự thở, cần khai thông đường thở trước: đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, ngửa nhẹ đầu ra sau và nâng cằm lên để đường thở không bị lưỡi che lấp. Sau đó thực hiện hô hấp nhân tạo bằng phương pháp hà hơi thổi ngạt: bịt kín mũi nạn nhân, hít một hơi sâu, áp kín miệng mình vào miệng nạn nhân rồi thổi hơi vào cho tới khi thấy lồng ngực nạn nhân phồng lên, sau đó rời miệng ra để khí tự thoát và lồng ngực xẹp xuống, lặp lại đều đặn cho tới khi nạn nhân tự thở lại được hoặc có nhân viên y tế tới hỗ trợ.
Kiểm tra phản ứng và gọi hỗ trợ luôn là hai bước đầu tiên, trước bất kỳ thao tác hô hấp nhân tạo nào.
Ví dụ
Sắp xếp đúng thứ tự các bước sơ cứu
1
Bốn hành động sau bị xáo trộn thứ tự: (1) hà hơi thổi ngạt, (2) gọi cấp cứu, (3) kiểm tra phản ứng bằng cách gọi to và lay vai, (4) khai thông đường thở. Hãy sắp xếp lại theo đúng thứ tự cần thực hiện.
2
Trước khi làm bất cứ điều gì khác, phải biết nạn nhân còn phản ứng hay không, nên kiểm tra phản ứng (3) luôn là bước đầu tiên.
3
Nếu không có phản ứng, cần gọi hỗ trợ và gọi cấp cứu (2) ngay, song song với việc tiếp tục kiểm tra nạn nhân, chứ không đợi sơ cứu xong.
4
Trước khi hô hấp nhân tạo, phải khai thông đường thở (4) để đường thở không bị che; chỉ sau đó mới thực hiện hà hơi thổi ngạt (1) nếu nạn nhân không tự thở.
5
Vậy thứ tự đúng là: kiểm tra phản ứng (3) → gọi cấp cứu (2) → khai thông đường thở (4) → hà hơi thổi ngạt (1).
Ví dụ
Xử trí khi một bạn học ngất trong giờ thể dục (dạng đề kiểm tra)
1
Trong giờ thể dục, một bạn học đột nhiên ngã xuống, nằm im, gọi không đáp. Là người phát hiện đầu tiên, em cần làm gì theo đúng thứ tự, và hành động đầu tiên là gì?
2
Hành động đầu tiên là kiểm tra phản ứng — gọi to tên bạn và lay nhẹ vai, để xác định bạn còn tỉnh hay đã bất tỉnh hoàn toàn.
3
Vì bạn không đáp lại, cần nhờ một bạn khác gọi cấp cứu và gọi giáo viên hỗ trợ ngay, trong lúc em tiếp tục quan sát tình trạng của bạn.
4
Tiếp theo, khai thông đường thở bằng cách đặt bạn nằm ngửa, ngửa đầu và nâng cằm, rồi kiểm tra xem bạn còn tự thở hay không bằng cách quan sát lồng ngực trong vài giây.
5
Nếu sau khi khai thông đường thở mà bạn vẫn không tự thở, mới thực hiện hà hơi thổi ngạt, và tiếp tục cho tới khi có nhân viên y tế tới hỗ trợ.
6
Vậy hành động đầu tiên là kiểm tra phản ứng bằng cách gọi to và lay nhẹ vai; các bước tiếp theo lần lượt là gọi hỗ trợ/cấp cứu, khai thông đường thở, kiểm tra hơi thở, rồi mới hà hơi thổi ngạt nếu bạn không tự thở.
Sai lầm thường gặp
Một nhầm lẫn nguy hiểm là vội hà hơi thổi ngạt ngay khi thấy người bất tỉnh, mà bỏ qua bước kiểm tra phản ứng và gọi hỗ trợ. Luôn kiểm tra phản ứng và gọi người hỗ trợ, gọi cấp cứu TRƯỚC, rồi mới khai thông đường thở và hô hấp nhân tạo nếu nạn nhân thật sự không tự thở — làm sai thứ tự có thể khiến nạn nhân không được cấp cứu y tế kịp thời.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Ghi nhớ
Bảo vệ hô hấp hằng ngày: khẩu trang, môi trường sạch, không thuốc lá; lâu dài: tiêm phòng, luyện tập thể thao. Gặp người ngừng thở: kiểm tra phản ứng → gọi hỗ trợ/cấp cứu → khai thông đường thở → kiểm tra hơi thở → hà hơi thổi ngạt nếu cần, theo đúng thứ tự này, không bỏ bước nào.
Với những hiểu biết này về hô hấp, khoá học tiếp theo sẽ học cách cơ thể loại bỏ những chất thải mà chính các quá trình trao đổi chất — bao gồm hô hấp tế bào — sinh ra.
Bảo vệ hệ hô hấp trong đời sống hằng ngày gồm nhiều việc làm cụ thể: trồng cây xanh và giữ môi trường sống sạch để giảm bụi, khí độc trong không khí hít vào mỗi ngày; đeo khẩu trang khi ở nơi nhiều bụi, khói hoặc tiếp xúc hoá chất; giữ nơi ở, nơi học tập và làm việc thông thoáng, tránh không khí tù đọng; tuyệt đối không hút thuốc lá và tránh xa nơi có người đang hút; tiêm phòng đầy đủ theo lịch để phòng một số bệnh có thể ảnh hưởng tới đường hô hấp; và luyện tập thể dục thể thao đều đặn, vừa sức, giúp tăng dung tích và hiệu quả hoạt động của phổi theo thời gian.
Khi phát hiện một người có vẻ bất tỉnh, bước đầu tiên không phải là hô hấp nhân tạo ngay, mà là kiểm tra xem người đó còn phản ứng hay không: gọi to và lay nhẹ vai họ. Nếu môi trường xung quanh còn nguy hiểm — ví dụ khói, nước, hay vật có thể rơi — chỉ nên di chuyển nạn nhân ra chỗ an toàn khi có thể làm điều đó một cách an toàn cho cả người sơ cứu. Nếu nạn nhân không có phản ứng, cần gọi người xung quanh hỗ trợ và gọi cấp cứu ngay lập tức, trong khi tiếp tục kiểm tra đường thở và hơi thở của nạn nhân — việc gọi hỗ trợ không đợi tới sau khi sơ cứu xong mới làm.
Nếu nạn nhân không phản ứng và không còn tự thở, cần khai thông đường thở trước: đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, ngửa nhẹ đầu ra sau và nâng cằm lên để đường thở không bị lưỡi che lấp. Sau đó thực hiện hô hấp nhân tạo bằng phương pháp hà hơi thổi ngạt: bịt kín mũi nạn nhân, hít một hơi sâu, áp kín miệng mình vào miệng nạn nhân rồi thổi hơi vào cho tới khi thấy lồng ngực nạn nhân phồng lên, sau đó rời miệng ra để khí tự thoát và lồng ngực xẹp xuống, lặp lại đều đặn cho tới khi nạn nhân tự thở lại được hoặc có nhân viên y tế tới hỗ trợ.
Một nhầm lẫn nguy hiểm là vội hà hơi thổi ngạt ngay khi thấy người bất tỉnh, mà bỏ qua bước kiểm tra phản ứng và gọi hỗ trợ. Luôn kiểm tra phản ứng và gọi người hỗ trợ, gọi cấp cứu TRƯỚC, rồi mới khai thông đường thở và hô hấp nhân tạo nếu nạn nhân thật sự không tự thở — làm sai thứ tự có thể khiến nạn nhân không được cấp cứu y tế kịp thời.