Ôn tập: từ đường dẫn khí tới sơ cứu hô hấp

Hãy mô tả đầy đủ hành trình của một phân tử oxygen, từ lúc không khí được hít vào qua mũi cho tới khi oxygen đó được một tế bào cơ sử dụng, nêu rõ cơ chế ở mỗi giai đoạn.

Không khí đi qua mũi, họng, thanh quản, khí quản rồi phế quản — được lọc, làm ấm và làm ẩm — nhờ chênh lệch áp suất do cơ hoành và cơ liên sườn ngoài co tạo ra khi hít vào.

Tới phế nang, vì nồng độ oxygen trong khí hít vào cao hơn trong máu, oxygen khuếch tán từ phế nang vào máu, nhờ phế nang có diện tích lớn, thành mỏng và mao mạch dày đặc.

Máu mang oxygen tới tế bào cơ; vì tế bào liên tục tiêu thụ oxygen cho hô hấp tế bào, nồng độ oxygen trong tế bào thấp hơn trong máu, nên oxygen tiếp tục khuếch tán từ máu vào tế bào.

Vậy hành trình gồm ba giai đoạn: dẫn khí nhờ chênh lệch áp suất, trao đổi khí ở phế nang nhờ khuếch tán, và trao đổi khí ở tế bào cũng nhờ khuếch tán — cả ba đều tuân theo đúng các cơ chế đã học ở Chương 1 tới Chương 3.

Một người hút thuốc lá nhiều năm cảm thấy khó thở khi leo cầu thang, đồng thời ho kéo dài mỗi buổi sáng. Trong một lần tập thể dục, người này đột nhiên ngã xuống, gọi không đáp. Hãy giải thích nguyên nhân hai biểu hiện trước đó, và nêu đúng thứ tự các bước sơ cứu cần thực hiện ngay lúc này.

Ho kéo dài đến từ lông rung ở đường dẫn khí bị khói thuốc phá huỷ, khiến bụi và chất nhầy ứ đọng gây phản xạ ho; khó thở khi vận động đến từ hắc ín làm hỏng phế nang, giảm diện tích trao đổi khí, cộng với carbon monoxide làm giảm oxygen trong máu.

Khi người này ngã xuống và gọi không đáp, hành động đầu tiên là kiểm tra phản ứng bằng cách gọi to và lay nhẹ vai, không phải hô hấp nhân tạo ngay.

Vì không có phản ứng, cần gọi hỗ trợ và gọi cấp cứu ngay, sau đó khai thông đường thở và kiểm tra hơi thở, rồi mới hà hơi thổi ngạt nếu nạn nhân thật sự không tự thở.

Vậy hai biểu hiện trước đó là hậu quả của khói thuốc lá lên hai vị trí khác nhau của hệ hô hấp; còn khi ngã xuống, thứ tự sơ cứu đúng là kiểm tra phản ứng → gọi hỗ trợ/cấp cứu → khai thông đường thở → kiểm tra hơi thở → hà hơi thổi ngạt nếu cần, không bỏ qua bước nào.