Chức năng và các phần của bộ xương
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em nêu được các chức năng chính của bộ xương người và phân loại được các xương theo ba phần: xương đầu, xương thân, xương chi.
Kiến thức nền cần nhớ
Bài trước em đã biết hệ vận động là một trong tám hệ cơ quan, đảm nhiệm việc nâng đỡ và tạo chuyển động cho cơ thể (same-grade bridge). Bài này bắt đầu đi sâu vào phần đầu tiên của hệ vận động: bộ xương, chiếc khung cứng chắc làm nền cho toàn bộ cơ thể.
Nếu cơ thể người không có xương, em nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra khi đứng thẳng, khi bị va chạm nhẹ, hay khi muốn với tay lấy một vật trên cao?
Kiến thức trọng tâm
- 1
Xương sườn là những xương dài, cong, nối từ cột sống vòng ra phía trước, gắn với xương ức. Xương sườn thuộc phần nào của bộ xương, và đảm nhiệm chức năng gì?
- 2
Xương sườn nằm ở vùng ngực, cùng với cột sống và xương ức tạo thành một khung xương bao quanh khoang ngực — đây chính là xương thân, không phải xương chi hay xương đầu.
- 3
Xương sườn cong lại với xương ức tạo thành lồng ngực, một cấu trúc rỗng bên trong chứa tim và phổi — nhiệm vụ chính của lồng ngực là bảo vệ hai cơ quan này khỏi va đập từ bên ngoài.
- 4
Lồng ngực còn có một chức năng khác: nhờ xương sườn có thể hơi nâng lên hạ xuống, lồng ngực co giãn theo nhịp thở, hỗ trợ hệ hô hấp — cho thấy một phần xương có thể tham gia hỗ trợ chức năng của hệ cơ quan khác.
- 5
Vậy xương sườn thuộc xương thân, chức năng chính là bảo vệ tim và phổi, đồng thời hỗ trợ cử động hô hấp.
- 1
Một bạn học sinh ngã xe đạp, được bác sĩ chẩn đoán gãy xương đòn — xương nằm ngang, nối từ phần trên xương ức tới bả vai. (a) Xương đòn thuộc phần nào của bộ xương? (b) Chức năng nào của cơ thể bị ảnh hưởng trực tiếp nhất?
- 2
Xương đòn nối thân với chi trên — nó là một phần của xương đai vai, do đó thuộc nhóm xương chi chứ không phải xương thân, dù nằm gần vùng ngực.
- 3
Xương đai vai là điểm bám cho nhiều cơ vận động cánh tay và vai; khi xương đòn gãy, các cơ này mất điểm tựa vững chắc, khiến cánh tay bên đó khó cử động bình thường, đặc biệt là động tác đưa tay lên cao.
- 4
Xương đòn không tham gia bảo vệ nội quan như xương sườn hay xương sọ, nên chức năng bị ảnh hưởng chủ yếu là vận động chứ không phải bảo vệ — khớp với vị trí của nó thuộc xương chi.
- 5
Vậy xương đòn thuộc xương chi (cụ thể là xương đai vai), và khi gãy sẽ ảnh hưởng chủ yếu tới khả năng vận động của cánh tay và vai bên đó.
Một nhầm lẫn thường gặp là xếp xương sườn và xương ức vào 'xương chi' vì nghĩ chúng nằm gần vùng tay. Thực ra tiêu chí phân loại không phải khoảng cách tới tay hay chân, mà là xương đó thuộc trục thân người (đầu và thân) hay thuộc phần chi nối vào trục đó — xương sườn và xương ức thuộc xương thân.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Bộ xương nâng đỡ cơ thể, bảo vệ nội quan, tạo điểm bám cho cơ, sản sinh tế bào máu và dự trữ khoáng chất. Toàn bộ xương chia thành ba phần: xương đầu, xương thân (cột sống, xương sườn, xương ức), và xương chi (chi trên, chi dưới, cùng hai đai xương nối chi với thân).
Bài tiếp theo trả lời một câu hỏi khác về chính những chiếc xương này: vì sao chúng vừa đủ cứng để chống đỡ cả cơ thể, lại vừa đủ dẻo để không gãy vụn ngay khi va chạm nhẹ?