Bài học

Lời khuyên trong hoạt động nghệ thuật và tình nguyện

Mục tiêu bài học

Mục tiêu: em chọn đúng động từ khuyết thiếu (should, ought to, had better) khi đưa lời khuyên trong các tình huống thực tế về hoạt động nghệ thuật và tình nguyện, dựa vào tín hiệu về mức độ khẩn cấp trong ngữ cảnh.

Kiến thức cần có trước

Em đã học riêng should/ought to (Chương 2, Bài 1), had better (Chương 2, Bài 2), và từ vựng tình nguyện (Chương 3). Bài này không dạy kiến thức mới, mà luyện cách chọn đúng công cụ trong ba công cụ đó khi đối diện một tình huống thực tế — đây chính là kỹ năng các đề kiểm tra và đề tuyển sinh thường kiểm tra, vì đề thi hiếm khi nói thẳng 'hãy dùng had better'.

Khởi động

Linh vừa nhận được ba tin nhắn trong nhóm câu lạc bộ nghệ thuật và tình nguyện của trường: (1) một bạn hỏi có nên tham gia đội hợp xướng không; (2) một bạn báo sắp trễ giờ tập vì đang loay hoay tìm nhạc cụ, chỉ còn năm phút; (3) một bạn hỏi có nên quyên góp sách cũ không. Nếu Linh trả lời cả ba bằng cùng một cách nói, ít nhất một câu trả lời sẽ nghe sai giọng điệu. Bài học hôm nay giúp em nghe ra sự khác biệt đó.

Ôn lại thang đo mức độ của ba động từ khuyết thiếu

Should và ought to nằm ở mức lời khuyên chung, nhẹ nhàng, không gắn với một hậu quả cụ thể, tức thời — phù hợp cho những gợi ý mang tính cải thiện lâu dài hoặc mời gọi tham gia: 'You should join the choir if you enjoy singing.' Had better nằm ở mức cảnh báo mạnh, chỉ dùng khi có một hậu quả xấu, cụ thể, sắp xảy ra ngay nếu lời khuyên không được làm theo: 'You'd better hurry, the rehearsal starts in five minutes.' Giữa hai mức đó, câu hỏi quyết định luôn là: nếu người nghe không làm theo lời khuyên này ngay bây giờ, có điều gì xấu xảy ra ngay lập tức không?

Từ vựng tình nguyện của Chương 3 thường xuất hiện trong các tình huống thuộc nhóm should/ought to hơn là had better, vì phần lớn lời mời gọi tham gia hoạt động cộng đồng (donate, raise funds, take part in) mang tính khuyến khích lâu dài, không cấp bách: 'Everyone ought to contribute what they can to this year's book drive.' Nhưng khi một hoạt động tình nguyện có deadline gấp — ví dụ chỉ còn hôm nay để nộp danh sách đăng ký — had better lại trở thành lựa chọn đúng: 'You'd better sign up today, or you'll miss the deadline for this year's volunteer trip.'

Bước cuối cùng — kiểm tra giọng điệu — thường bị bỏ qua nhưng lại là bước cứu một câu trả lời nghe quá cộc.

Ví dụ

Trả lời ba tin nhắn của Linh bằng đúng động từ khuyết thiếu

1
Ba tình huống: (1) bạn hỏi có nên tham gia đội hợp xướng không, không có hạn chót; (2) bạn báo sắp trễ giờ tập, chỉ còn năm phút; (3) bạn hỏi có nên quyên góp sách cũ không, hoạt động kéo dài cả tháng. Bẫy là nghĩ tình huống (3) — vì liên quan tới quyên góp, một việc 'quan trọng' — cũng cần had better.
2
Tình huống (1) không có hạn chót, chỉ là một gợi ý — dùng should/ought to: 'You should join if you enjoy singing.' Tình huống (2) có hậu quả tức thời (trễ giờ tập trong năm phút) — dùng had better: 'You'd better hurry, the rehearsal starts in five minutes.' Tình huống (3) kéo dài cả tháng, không gấp — vẫn dùng should/ought to: 'You should donate some books if you have any to spare.'
Tình huống (1) không có hạn chót, chỉ là một gợi ý — dùng should/ought to: 'You should join if you enjoy singing.' Tình huống (2) có hậu quả tức thời (trễ giờ tập trong năm phút) — dùng had better: 'You'd better hurry, the rehearsal starts in five minutes.' Tình huống (3) kéo dài cả tháng, không gấp — vẫn dùng should/ought to: 'You should donate some books if you have any to spare.'
3
Nếu dùng had better cho tình huống (1) hoặc (3), câu trả lời sẽ nghe như đang ra lệnh hoặc cảnh báo cho một việc không hề gấp — không phù hợp giọng điệu của một lời mời gọi thân thiện.
4
(1) should/ought to, (2) had better, (3) should/ought to — chỉ tình huống có hạn chót tức thời mới cần had better, bất kể chủ đề của tình huống có 'quan trọng' hay không.
5
Mức độ 'quan trọng' của chủ đề (âm nhạc, tình nguyện) không quyết định nên dùng động từ khuyết thiếu nào — chỉ có mức độ khẩn cấp về thời gian và hậu quả mới quyết định điều đó.

Ví dụ

Sửa giọng điệu sai trong tin nhắn của Hoa

1
Hoa nhắn cho một bạn mới vào câu lạc bộ nghệ thuật: 'You'd better try painting sometime, it's really fun and there's no rush.' Câu này có vấn đề về giọng điệu, dù không sai ngữ pháp.
2
Chính Hoa đã nói 'there's no rush' — không có gì gấp — nhưng lại dùng had better, vốn chỉ hợp với tình huống có hậu quả tức thời. Sự mâu thuẫn này khiến câu nghe kỳ và hơi áp đặt cho một lời mời thân thiện.
3
Đổi had better thành should hoặc ought to để khớp đúng giọng điệu nhẹ nhàng, không gấp: 'You should try painting sometime, it's really fun and there's no rush.'
4
'You should try painting sometime, it's really fun and there's no rush.' — should giữ đúng cảm giác mời gọi, thoải mái mà Hoa muốn truyền tải.
5
Nếu câu của em tự mâu thuẫn về mức độ gấp gáp (vừa nói 'không gấp' vừa dùng had better), đó là dấu hiệu chắc chắn cần đổi lại should hoặc ought to.

Ví dụ

Chọn động từ khuyết thiếu cho lời nhắc của Trang trước buổi biểu diễn từ thiện

1
Trang phụ trách hậu cần cho một buổi biểu diễn gây quỹ. Cô nhắn nhóm: 'The show starts in ten minutes and we still don't have the donation box ready.' Em cần viết một câu khuyên phù hợp với tình huống này.
2
Chỉ còn mười phút và một việc quan trọng (hộp quyên góp) chưa xong — đây là hậu quả tức thời, cụ thể — had better là lựa chọn đúng: 'We'd better get the donation box ready right now.'
3
Nếu dùng should ('We should get the donation box ready sometime'), câu sẽ không truyền tải đúng mức độ khẩn cấp chỉ còn mười phút của tình huống.
4
'We'd better get the donation box ready right now, or we won't be able to collect anything during the show.'
5
Cụm 'or + hậu quả' đi kèm had better giúp câu càng rõ ràng và thuyết phục hơn, dù không bắt buộc phải có mặt trong mọi câu.

Luyện tập có gợi ý

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Bẫy thường gặp

Bẫy lớn nhất bài này là để chủ đề (âm nhạc, tình nguyện, quyên góp) đánh lừa mình nghĩ rằng chủ đề 'quan trọng' thì phải dùng had better. Chỉ có một câu hỏi quyết định: có hậu quả xấu, cụ thể, sắp xảy ra ngay nếu không hành động không? Không phải nội dung của lời khuyên.

Em vừa luyện cách chọn should, ought to, hay had better dựa vào tín hiệu khẩn cấp trong ngữ cảnh, kết hợp với từ vựng nghệ thuật và tình nguyện đã học xuyên suốt khóa học. Chương cuối cùng sẽ ôn tập tổng hợp toàn bộ khóa học trong các dạng bài thi thật.