Đây là bản xem thử. Phiên bản đầy đủ trong ứng dụng có bài tập, AI chấm ngay và theo dõi tiến độ học.
Bài học
Rút gọn mệnh đề quan hệ chủ động
Mục tiêu
Sau bài học này, em rút gọn đúng mệnh đề quan hệ chủ động — who/which + động từ ở thể chủ động — thành cụm phân từ hiện tại (V-ing), nhận ra khi nào phép rút gọn này được phép áp dụng, và làm đúng dạng bài biến đổi câu, tìm lỗi sai theo phong cách đề kiểm tra lớp 11.
Kiến thức nền cần có — prior-grade review
Ôn lại mệnh đề quan hệ đã học ở lớp 9-10: who/which/that thay thế cho danh từ đứng trước, đóng vai trò chủ ngữ hoặc tân ngữ của mệnh đề. Bài này chỉ áp dụng phép rút gọn cho trường hợp who/which làm CHỦ NGỮ của mệnh đề, không áp dụng khi who/which làm tân ngữ.
Câu hỏi khởi động
Lan viết trong bài luận: "The artisans who work in the village every day are highly skilled." Cô giáo gợi ý em có thể viết ngắn gọn hơn: "The artisans working in the village every day are highly skilled." Hai câu mang nghĩa giống hệt nhau, nhưng câu sau ngắn hơn và tự nhiên hơn trong văn viết học thuật — đây chính là mệnh đề quan hệ rút gọn bằng V-ing.
Cấu tạo và cách dùng
Điều kiện để rút gọn: đại từ quan hệ (who/which/that) phải làm CHỦ NGỮ của mệnh đề quan hệ, và động từ trong mệnh đề đó phải ở thể CHỦ ĐỘNG. Khi đó, ta bỏ hẳn đại từ quan hệ, chuyển động từ chính sang dạng V-ing, giữ nguyên phần còn lại của câu. Ví dụ: "the pottery which sells well" → "the pottery selling well".
Một điều quan trọng cần lưu ý: cụm phân từ rút gọn KHÔNG còn giữ thông tin về thì của động từ gốc — dù mệnh đề gốc ở hiện tại đơn, quá khứ đơn hay hiện tại tiếp diễn, khi rút gọn đều chuyển về V-ing giống nhau. Vì vậy phép rút gọn này phù hợp nhất khi thời điểm của hành động không cần nhấn mạnh riêng, hoặc ngữ cảnh câu đã đủ rõ về thời gian. Nếu thời gian là thông tin quan trọng cần giữ nguyên, người viết nên giữ mệnh đề quan hệ đầy đủ thay vì rút gọn.
Phép rút gọn này KHÔNG áp dụng được trong hai trường hợp: khi who/which làm TÂN NGỮ của mệnh đề (ví dụ "the pottery which we bought yesterday" — which là tân ngữ của "bought", không thể rút gọn kiểu này), và khi động từ trong mệnh đề đi cùng động từ khuyết thiếu (ví dụ "the artisans who can make this pattern" — có "can" thì không rút gọn được bằng V-ing theo cách thông thường). Nhầm lẫn hai trường hợp này là lỗi sai phổ biến nhất khi mới học phép rút gọn.
So với mệnh đề quan hệ đầy đủ, bản rút gọn không chỉ ngắn hơn mà còn tự nhiên hơn trong văn viết trang trọng — bài báo, bài luận, sách giáo khoa tiếng Anh thật sự dùng cấu trúc này rất thường xuyên, đặc biệt khi mô tả người hoặc vật gắn với một hành động đang diễn ra. So sánh hai câu: "The village that attracts thousands of tourists every year has become wealthier" và "The village attracting thousands of tourists every year has become wealthier" — nghĩa giống hệt nhau, nhưng câu sau đọc mượt hơn và là cách các bài báo tiếng Anh thường viết.
Đại từ quan hệ biến mất hoàn toàn khi rút gọn — không viết "who working".
Ví dụ
Rút gọn mệnh đề quan hệ chủ động cơ bản
1
The artisans who work in the village every day are highly skilled at making traditional pottery. Bẫy: học sinh hay giữ lại "who" và chỉ đổi động từ, viết nhầm thành "who working" — khi rút gọn, đại từ quan hệ phải biến mất hoàn toàn.
2
"Who" làm chủ ngữ của mệnh đề "who work in the village every day", động từ "work" ở thể chủ động (hiện tại đơn) — đủ điều kiện rút gọn: bỏ who, chuyển work thành working.
3
"who working in the village" sai vì vẫn giữ who, không phải phép rút gọn đúng. "worked in the village" sai vì V-ed ở đây gợi ý bị động hoặc quá khứ, không đúng với ý nghĩa chủ động ở hiện tại của câu gốc. "to work in the village" sai vì "to V" không phải cách rút gọn mệnh đề quan hệ chủ động.
4
The artisans working in the village every day are highly skilled at making traditional pottery.
5
Rút gọn chủ động luôn là: bỏ đại từ quan hệ, chuyển động từ chính thành V-ing, không thêm bớt gì khác. Biến thể gần: nếu câu gốc có trạng từ (every day, carefully), trạng từ đó vẫn giữ nguyên vị trí sau khi rút gọn.
Ví dụ
Tìm lỗi sai — phân biệt rút gọn được và không rút gọn được
1
Find the mistake: The pottery which selling well in the local market is made from a special type of clay. Bẫy: đề đã rút gọn nhưng còn giữ sót lại "which" — học sinh cần nhận ra đây là lỗi kết hợp cả hai cách (giữ đại từ VÀ chuyển V-ing).
2
Nếu muốn rút gọn, câu đúng phải bỏ hẳn "which": "The pottery selling well in the local market...". Nếu không rút gọn, câu đúng phải giữ dạng đầy đủ: "which sells well" (chia theo pottery, số ít, thì hiện tại đơn).
3
"which selling" sai vì không tồn tại cấu trúc này trong tiếng Anh — hoặc rút gọn trọn vẹn (bỏ which), hoặc giữ dạng đầy đủ (which + động từ chia thì), không thể trộn lẫn hai cách.
4
Sửa thành "The pottery selling well..." (rút gọn) hoặc "The pottery which sells well..." (đầy đủ); lỗi nằm ở cụm "which selling".
5
Không bao giờ giữ đại từ quan hệ CÙNG LÚC với V-ing — đây là lỗi kết hợp phổ biến nhất. Biến thể gần: lỗi tương tự cũng xảy ra với mệnh đề bị động rút gọn ở bài sau (which being made).
Luyện tập có hướng dẫn
Ba bẫy thường gặp
Ba lỗi hay gặp nhất khi rút gọn mệnh đề chủ động: một, giữ sót đại từ quan hệ cùng lúc với V-ing ("which selling", "who working"); hai, áp dụng phép rút gọn này cho trường hợp who/which làm TÂN NGỮ — trường hợp đó phải bỏ hẳn cả đại từ lẫn chủ ngữ-động từ theo cách khác, không phải chủ đề bài này; ba, dùng V-ing cho một mệnh đề có động từ khuyết thiếu (can, must) — cấu trúc đó không rút gọn theo cách thông thường.
Tóm tắt và cầu nối
Tóm lại: mệnh đề quan hệ chủ động rút gọn bằng cách bỏ hẳn đại từ quan hệ và chuyển động từ chính sang V-ing — chỉ áp dụng khi đại từ đó làm chủ ngữ và động từ ở thể chủ động, không dùng cho tân ngữ hay động từ khuyết thiếu. Bài sau em học cách rút gọn mệnh đề quan hệ ở thể BỊ ĐỘNG, dùng V-ed thay vì V-ing — một nửa còn lại của cùng một quy tắc.
Một điều quan trọng cần lưu ý: cụm phân từ rút gọn KHÔNG còn giữ thông tin về thì của động từ gốc — dù mệnh đề gốc ở hiện tại đơn, quá khứ đơn hay hiện tại tiếp diễn, khi rút gọn đều chuyển về V-ing giống nhau. Vì vậy phép rút gọn này phù hợp nhất khi thời điểm của hành động không cần nhấn mạnh riêng, hoặc ngữ cảnh câu đã đủ rõ về thời gian. Nếu thời gian là thông tin quan trọng cần giữ nguyên, người viết nên giữ mệnh đề quan hệ đầy đủ thay vì rút gọn.
Phép rút gọn này KHÔNG áp dụng được trong hai trường hợp: khi who/which làm TÂN NGỮ của mệnh đề (ví dụ "the pottery which we bought yesterday" — which là tân ngữ của "bought", không thể rút gọn kiểu này), và khi động từ trong mệnh đề đi cùng động từ khuyết thiếu (ví dụ "the artisans who can make this pattern" — có "can" thì không rút gọn được bằng V-ing theo cách thông thường). Nhầm lẫn hai trường hợp này là lỗi sai phổ biến nhất khi mới học phép rút gọn.
So với mệnh đề quan hệ đầy đủ, bản rút gọn không chỉ ngắn hơn mà còn tự nhiên hơn trong văn viết trang trọng — bài báo, bài luận, sách giáo khoa tiếng Anh thật sự dùng cấu trúc này rất thường xuyên, đặc biệt khi mô tả người hoặc vật gắn với một hành động đang diễn ra. So sánh hai câu: "The village that attracts thousands of tourists every year has become wealthier" và "The village attracting thousands of tourists every year has become wealthier" — nghĩa giống hệt nhau, nhưng câu sau đọc mượt hơn và là cách các bài báo tiếng Anh thường viết.
Ba lỗi hay gặp nhất khi rút gọn mệnh đề chủ động: một, giữ sót đại từ quan hệ cùng lúc với V-ing ("which selling", "who working"); hai, áp dụng phép rút gọn này cho trường hợp who/which làm TÂN NGỮ — trường hợp đó phải bỏ hẳn cả đại từ lẫn chủ ngữ-động từ theo cách khác, không phải chủ đề bài này; ba, dùng V-ing cho một mệnh đề có động từ khuyết thiếu (can, must) — cấu trúc đó không rút gọn theo cách thông thường.
Tóm lại: mệnh đề quan hệ chủ động rút gọn bằng cách bỏ hẳn đại từ quan hệ và chuyển động từ chính sang V-ing — chỉ áp dụng khi đại từ đó làm chủ ngữ và động từ ở thể chủ động, không dùng cho tân ngữ hay động từ khuyết thiếu. Bài sau em học cách rút gọn mệnh đề quan hệ ở thể BỊ ĐỘNG, dùng V-ed thay vì V-ing — một nửa còn lại của cùng một quy tắc.