Nhận biết và chuỗi phản ứng vô cơ tổng hợp

Bài này không giới thiệu kiến thức mới, mà ghép lại toàn bộ phép thử nhận biết vô cơ đã học rải rác: $NaOH$ đun nóng (nhận $NH_4^+$), $BaCl_2$ (nhận $SO_4^{2-}$, $CO_3^{2-}$, $SO_3^{2-}$), $HCl$ để phân biệt các kết tủa tan/không tan, và phản ứng đặc trưng của $Cu$ với $HNO_3$/$H_2SO_4$ để nhận $NO_3^-$ gián tiếp.

**Chiến lược chung khi nhận biết nhiều dung dịch**: luôn bắt đầu bằng thuốc thử tạo ra hiện tượng PHÂN LOẠI được nhiều mẫu nhất thành các nhóm nhỏ, sau đó mới dùng thuốc thử thứ hai để tách riêng từng mẫu trong mỗi nhóm — tránh thử từng cặp một cách rời rạc, dễ bỏ sót hoặc lặp lại. **Tổng hợp các phép thử ion đã học**: ion $NH_4^+$ — đun nóng với $NaOH$, có mùi khai, quỳ tím ẩm hóa xanh (Chương 2). Ion $SO_4^{2-}$ — $BaCl_2$ tạo kết tủa trắng KHÔNG tan trong $HCl$ loãng dư (Chương 3). Ion $CO_3^{2-}$ hoặc $SO_3^{2-}$ — $BaCl_2$ cũng tạo kết tủa trắng, nhưng kết tủa đó TAN trong $HCl$ loãng dư, giải phóng khí ($CO_2$ hoặc $SO_2$ tương ứng) — đặc điểm "tan hay không tan trong acid" là chìa khóa phân biệt ba anion này. Ion $NO_3^-$ — không có thuốc thử tạo kết tủa trực tiếp; phép thử gián tiếp dùng $Cu$ và $H_2SO_4$ loãng, đun nhẹ: môi trường acid giải phóng $HNO_3$ tại chỗ từ muối nitrate, $HNO_3$ sinh ra lập tức phản ứng với $Cu$ có sẵn tạo khí $NO$ không màu, hóa nâu ngay trong không khí ($2NO + O_2 \to 2NO_2$) — hiện tượng "khí không màu hóa nâu" là dấu hiệu đặc trưng nhận ra ion nitrate. **Chuỗi phản ứng biến đổi** là dạng bài quen thuộc trong đề thi: cho một chất ban đầu, yêu cầu viết liên tiếp nhiều phương trình để đi tới chất cuối, mỗi mũi tên là một phản ứng đã học. Ví dụ mạch nitrogen hoàn chỉnh: $N_2 \to NH_3 \to NH_4Cl \to NH_3 \to NO \to NO_2 \to HNO_3 \to Cu(NO_3)_2 \to CuO$ — mỗi bước ứng với đúng một phản ứng đã ôn ở Chương 2, đòi hỏi nhớ chính xác điều kiện phản ứng (xúc tác, nhiệt độ) của từng bước để không bỏ sót hoặc viết sai chiều mũi tên.