Đây là bản xem thử. Phiên bản đầy đủ trong ứng dụng có bài tập, AI chấm ngay và theo dõi tiến độ học.
Bài học
Hệ thống hoá và luyện trắc nghiệm nhiều lựa chọn
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em hệ thống hoá lại toàn bộ kiến thức amine đã học qua bốn chương — phân loại, danh pháp, tính chất vật lí, tính base, phản ứng với acid, tính chất riêng của aniline — và vận dụng để giải một đề trắc nghiệm nhiều lựa chọn theo cấu trúc thi tốt nghiệp THPT 2025.
Kiến thức nền cần nhớ
Bài này không có kiến thức mới, mà dựng lại toàn bộ mạch kiến thức của bốn chương trước thành một sơ đồ liền mạch, rồi luyện áp dụng đồng thời nhiều nội dung trong cùng một câu hỏi — đúng dạng câu hỏi em sẽ gặp trong đề thi thật.
Khởi động
Trước khi bước vào chương ôn tập, hãy tự hỏi mình: nếu chỉ được viết đúng ba dòng để tóm tắt toàn bộ chương amine, em sẽ viết gì? Sơ đồ dưới đây là một cách trả lời câu hỏi đó — nhưng hãy tự thử trước khi xem.
Kiến thức trọng tâm
Toàn bộ chương amine xoay quanh một mạch suy luận liền mạch, xuất phát từ đúng một ý tưởng gốc: **amine là sản phẩm thế H trong $NH_3$ bằng gốc hydrocarbon**.
Từ ý tưởng gốc đó, số gốc thế quyết định **bậc** (I/II/III), và cách gọi tên các gốc đó cho ra hai hệ **danh pháp** song song (gốc-chức, thay thế). Bản chất gốc hydrocarbon — ankyl hay có vòng thơm — chia amine thành **amine béo** và **amine thơm**, và chính sự phân chia này quyết định gần như mọi tính chất còn lại: amine béo có liên kết hydrogen liên phân tử (bậc I, II) nên **tính chất vật lí** khác hydrocarbon; gốc ankyl đẩy electron làm **tính base** mạnh hơn $NH_3$, còn gốc thơm liên hợp hút bớt electron của N làm tính base yếu hơn $NH_3$ nhưng lại hoạt hoá chính vòng thơm đó. Dù base mạnh hay yếu, mọi amine đều **phản ứng với acid** tạo muối, và muối đó tác dụng ngược lại với base mạnh sẽ tái tạo amine tự do — cặp phản ứng dùng để tinh chế amine. Riêng aniline, nhờ vòng đã hoạt hoá, còn có phản ứng **thế đặc trưng với nước brom**, dùng để nhận biết.
Đề thi hiếm khi hỏi riêng lẻ từng mảnh kiến thức này. Một câu hỏi thực tế thường ghép hai, ba mảnh lại — ví dụ vừa yêu cầu xác định bậc, vừa tính toán theo phản ứng với acid trong cùng một câu. Ba ví dụ dưới đây mô phỏng đúng kiểu ghép nối đó, theo cấu trúc trắc nghiệm bốn phương án của đề minh hoạ thi tốt nghiệp THPT 2025 môn Hoá học.
Ví dụ
Câu trắc nghiệm kết hợp phân loại bậc và danh pháp
1
Cho các phát biểu: (1) $(CH_3)_2NH$ là amine bậc II, tên gốc-chức đimetylamin. (2) $C_6H_5NH_2$ là amine bậc I, tên riêng aniline. (3) $CH_3CH_2CH_2NH_2$ là amine bậc II. (4) Amine no đơn chức mạch hở có công thức $C_nH_{2n+3}N$. Số phát biểu ĐÚNG là bao nhiêu?
2
(1) đúng: N gắn 2 gốc metyl, tên gốc-chức đúng. (2) đúng: N gắn 1 gốc phenyl, tên riêng aniline đúng. (3) SAI: $CH_3CH_2CH_2NH_2$ là propan-1-amin, N chỉ gắn 1 gốc propyl, đây là bậc I chứ không phải bậc II. (4) đúng: công thức tổng quát đã học ở chương 1.
3
Có 3 phát biểu đúng: (1), (2), (4). Câu hỏi kiểu này buộc em phải kiểm tra lại đúng quy tắc đếm bậc cho từng chất, không được suy luận theo cảm tính.
Ví dụ
Câu trắc nghiệm kết hợp tính base và tính toán theo phản ứng với acid
1
Cho ba chất $CH_3NH_2$, $NH_3$, $C_6H_5NH_2$ có cùng số mol 0,1 mol mỗi chất, phản ứng lần lượt với dung dịch $HCl$ dư. Phát biểu nào sau đây đúng: (A) Cả ba đều phản ứng, số mol $HCl$ phản ứng với mỗi chất bằng nhau và bằng 0,1 mol. (B) Chỉ $CH_3NH_2$ và $NH_3$ phản ứng, $C_6H_5NH_2$ không phản ứng vì base quá yếu. (C) $CH_3NH_2$ phản ứng nhiều $HCl$ nhất vì base mạnh nhất. (D) Không chất nào phản ứng với $HCl$.
2
Cả ba chất đều có cặp electron tự do trên N, đều phản ứng với $HCl$ theo tỉ lệ mol $1:1$ bất kể base mạnh hay yếu — tính base chỉ ảnh hưởng đến tốc độ/mức độ dễ phản ứng, không ảnh hưởng đến tỉ lệ mol trong phản ứng hoàn toàn với acid dư.
3
(B) sai vì aniline vẫn phản ứng được với $HCl$ dư. (C) sai vì tỉ lệ mol phản ứng không phụ thuộc độ mạnh yếu của base, chỉ phụ thuộc số mol chất ban đầu và tỉ lệ hệ số PTHH. (D) sai hiển nhiên.
4
Đáp án đúng là (A): mỗi chất phản ứng vừa đủ với 0,1 mol $HCl$, đúng bằng số mol amine ban đầu, theo tỉ lệ mol $1:1$ chung cho cả ba.
Ví dụ
Câu trắc nghiệm về nhận biết aniline bằng thuốc thử
1
Thuốc thử nào sau đây có thể dùng để phân biệt aniline với methylamin trong hai lọ mất nhãn riêng biệt (không dùng chung một mẫu thử)? (A) Quỳ tím. (B) Nước brom. (C) Cả quỳ tím và nước brom đều dùng được. (D) Không thuốc thử nào phân biệt được.
2
Methylamin làm quỳ tím hoá xanh; aniline không làm quỳ tím đổi màu — quỳ tím phân biệt được hai chất.
3
Aniline phản ứng với nước brom cho kết tủa trắng ngay; methylamin không có vòng thơm nên không phản ứng kiểu này — nước brom cũng phân biệt được hai chất.
4
Đáp án đúng là (C): cả quỳ tím lẫn nước brom đều đủ để phân biệt riêng biệt hai chất này, vì mỗi thuốc thử khai thác một tính chất khác nhau mà chỉ một trong hai chất có.
Sai lầm thường gặp
Khi ôn tập, nhiều em chỉ ôn lại từng bài theo đúng thứ tự đã học mà không luyện những câu hỏi ghép nhiều nội dung lại với nhau — trong khi đề thi thật gần như luôn ghép ít nhất hai mảnh kiến thức trong một câu. Ôn tập máy móc theo thứ tự bài học dễ khiến em bối rối khi gặp câu hỏi tổng hợp.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Ghi nhớ
Toàn bộ chương Amine xuất phát từ một ý tưởng: thế H trong NH₃ bằng gốc hydrocarbon. Từ đó suy ra bậc, danh pháp, phân loại béo/thơm, và mọi tính chất vật lí, tính base, phản ứng với acid, tính chất riêng của aniline. Luyện tập câu hỏi ghép nhiều nội dung, đừng chỉ ôn từng bài rời rạc — đề thi thật hiếm khi hỏi một mảnh kiến thức đơn lẻ.
Bài cuối cùng của khoá học làm quen với hai dạng câu hỏi mới của đề thi tốt nghiệp THPT 2025 — đúng/sai từng ý và trả lời ngắn — áp dụng ngay trên chính nội dung amine vừa ôn tập, khép lại trọn vẹn cả ba định dạng câu hỏi em sẽ gặp trong phòng thi thật.
Toàn bộ chương amine xoay quanh một mạch suy luận liền mạch, xuất phát từ đúng một ý tưởng gốc: amine là sản phẩm thế H trong NH3 bằng gốc hydrocarbon.
Từ ý tưởng gốc đó, số gốc thế quyết định bậc (I/II/III), và cách gọi tên các gốc đó cho ra hai hệ danh pháp song song (gốc-chức, thay thế). Bản chất gốc hydrocarbon — ankyl hay có vòng thơm — chia amine thành amine béo và amine thơm, và chính sự phân chia này quyết định gần như mọi tính chất còn lại: amine béo có liên kết hydrogen liên phân tử (bậc I, II) nên tính chất vật lí khác hydrocarbon; gốc ankyl đẩy electron làm tính base mạnh hơn NH3, còn gốc thơm liên hợp hút bớt electron của N làm tính base yếu hơn NH3 nhưng lại hoạt hoá chính vòng thơm đó. Dù base mạnh hay yếu, mọi amine đều phản ứng với acid tạo muối, và muối đó tác dụng ngược lại với base mạnh sẽ tái tạo amine tự do — cặp phản ứng dùng để tinh chế amine. Riêng aniline, nhờ vòng đã hoạt hoá, còn có phản ứng thế đặc trưng với nước brom, dùng để nhận biết.
Đề thi hiếm khi hỏi riêng lẻ từng mảnh kiến thức này. Một câu hỏi thực tế thường ghép hai, ba mảnh lại — ví dụ vừa yêu cầu xác định bậc, vừa tính toán theo phản ứng với acid trong cùng một câu. Ba ví dụ dưới đây mô phỏng đúng kiểu ghép nối đó, theo cấu trúc trắc nghiệm bốn phương án của đề minh hoạ thi tốt nghiệp THPT 2025 môn Hoá học.
Cho các phát biểu: (1) (CH3)2NH là amine bậc II, tên gốc-chức đimetylamin. (2) C6H5NH2 là amine bậc I, tên riêng aniline. (3) CH3CH2CH2NH2 là amine bậc II. (4) Amine no đơn chức mạch hở có công thức CnH2n+3N. Số phát biểu ĐÚNG là bao nhiêu?
(1) đúng: N gắn 2 gốc metyl, tên gốc-chức đúng. (2) đúng: N gắn 1 gốc phenyl, tên riêng aniline đúng. (3) SAI: CH3CH2CH2NH2 là propan-1-amin, N chỉ gắn 1 gốc propyl, đây là bậc I chứ không phải bậc II. (4) đúng: công thức tổng quát đã học ở chương 1.
Cho ba chất CH3NH2, NH3, C6H5NH2 có cùng số mol 0,1 mol mỗi chất, phản ứng lần lượt với dung dịch HCl dư. Phát biểu nào sau đây đúng: (A) Cả ba đều phản ứng, số mol HCl phản ứng với mỗi chất bằng nhau và bằng 0,1 mol. (B) Chỉ CH3NH2 và NH3 phản ứng, C6H5NH2 không phản ứng vì base quá yếu. (C) CH3NH2 phản ứng nhiều HCl nhất vì base mạnh nhất. (D) Không chất nào phản ứng với HCl.
Cả ba chất đều có cặp electron tự do trên N, đều phản ứng với HCl theo tỉ lệ mol 1:1 bất kể base mạnh hay yếu — tính base chỉ ảnh hưởng đến tốc độ/mức độ dễ phản ứng, không ảnh hưởng đến tỉ lệ mol trong phản ứng hoàn toàn với acid dư.
(B) sai vì aniline vẫn phản ứng được với HCl dư. (C) sai vì tỉ lệ mol phản ứng không phụ thuộc độ mạnh yếu của base, chỉ phụ thuộc số mol chất ban đầu và tỉ lệ hệ số PTHH. (D) sai hiển nhiên.
Đáp án đúng là (A): mỗi chất phản ứng vừa đủ với 0,1 mol HCl, đúng bằng số mol amine ban đầu, theo tỉ lệ mol 1:1 chung cho cả ba.