Bài học

Luyện dạng đúng/sai từng ý và trả lời ngắn

Mục tiêu bài học

Sau bài này, em làm quen được cấu trúc câu hỏi đúng/sai từng ý (4 ý độc lập) và câu hỏi trả lời ngắn theo định dạng thi tốt nghiệp THPT 2025 môn Hoá học, và áp dụng thành thạo cả hai dạng trên nội dung amine.

Kiến thức nền cần nhớ

Bài trước đã hệ thống hoá toàn bộ kiến thức amine và luyện dạng trắc nghiệm bốn phương án quen thuộc. Bài này không thêm kiến thức hoá học mới, mà tập trung vào hai định dạng câu hỏi mới của đề thi 2025, áp dụng trên đúng nội dung đã ôn.

Khởi động

Đề thi tốt nghiệp THPT môn Hoá học từ năm 2025 không còn chỉ có một kiểu câu hỏi bốn phương án như trước. Một câu hỏi giờ có thể yêu cầu em đánh giá đúng/sai bốn ý nhỏ độc lập trong cùng một tình huống, hoặc tự tính ra một con số mà không có sẵn đáp án để chọn. Vì sao đề thi lại chuyển sang những định dạng khó đoán hơn như vậy?

Kiến thức trọng tâm

Câu hỏi đúng/sai từng ý gồm một đoạn dẫn (mô tả một chất, một thí nghiệm, hoặc một tình huống) và 4 phát biểu (a), (b), (c), (d) đi kèm. Mỗi phát biểu được đánh giá đúng hoặc sai một cách độc lập với ba phát biểu còn lại — không phải kiểu "chọn phát biểu đúng nhất" như trắc nghiệm bốn phương án. Điểm số tính theo số ý đúng: đúng 1 ý được 0,1 điểm; đúng 2 ý được 0,25 điểm; đúng 3 ý được 0,5 điểm; đúng cả 4 ý được trọn 1 điểm. Cách chấm này nghĩa là em không mất hết điểm nếu chỉ sai một vài ý, nhưng cũng không được điểm tối đa nếu chỉ đúng phần lớn — mỗi ý phải được suy luận cẩn thận, riêng biệt.

Câu hỏi trả lời ngắn không cho sẵn phương án lựa chọn: em phải tự tính toán và điền một con số cụ thể vào ô đáp án — thường là khối lượng, thể tích, phần trăm, hoặc một giá trị số khác, làm tròn đúng theo yêu cầu đề bài (ví dụ "làm tròn đến hàng phần trăm"). Vì không có phương án để "đoán" hay loại trừ, dạng bài này đòi hỏi em trình bày rõ ràng từng bước tính trong nháp — dù ô đáp án cuối cùng chỉ cần một con số, sai một bước tính là sai luôn kết quả, không có phương án gần đúng nào để cứu vãn.

Cả hai định dạng đều hướng đến cùng một mục tiêu: giảm khả năng đoán mò hoặc loại trừ theo cảm tính, buộc học sinh phải hiểu và tính toán chắc chắn từng chi tiết nhỏ trong một tình huống hoá học cụ thể — đúng tinh thần đánh giá năng lực mà kì thi 2025 hướng tới.

**Câu hỏi đúng/sai từng ý** gồm một đoạn dẫn (mô tả một chất, một thí nghiệm, hoặc một tình huống) và **4 phát biểu (a), (b), (c), (d)** đi kèm. Mỗi phát biểu được đánh giá **đúng hoặc sai một cách độc lập** với ba phát biểu còn lại — không phải kiểu "chọn phát biểu đúng nhất" như trắc nghiệm bốn phương án. Điểm số tính theo số ý đúng: đúng 1 ý được 0,1 điểm; đúng 2 ý được 0,25 điểm; đúng 3 ý được 0,5 điểm; đúng cả 4 ý được trọn 1 điểm. Cách chấm này nghĩa là em **không mất hết điểm** nếu chỉ sai một vài ý, nhưng cũng **không được điểm tối đa** nếu chỉ đúng phần lớn — mỗi ý phải được suy luận cẩn thận, riêng biệt. **Câu hỏi trả lời ngắn** không cho sẵn phương án lựa chọn: em phải tự tính toán và điền một con số cụ thể vào ô đáp án — thường là khối lượng, thể tích, phần trăm, hoặc một giá trị số khác, làm tròn đúng theo yêu cầu đề bài (ví dụ "làm tròn đến hàng phần trăm"). Vì không có phương án để "đoán" hay loại trừ, dạng bài này đòi hỏi em trình bày rõ ràng từng bước tính trong nháp — dù ô đáp án cuối cùng chỉ cần một con số, sai một bước tính là sai luôn kết quả, không có phương án gần đúng nào để cứu vãn. Cả hai định dạng đều hướng đến cùng một mục tiêu: giảm khả năng đoán mò hoặc loại trừ theo cảm tính, buộc học sinh phải hiểu và tính toán chắc chắn từng chi tiết nhỏ trong một tình huống hoá học cụ thể — đúng tinh thần đánh giá năng lực mà kì thi 2025 hướng tới.

Ví dụ

Câu hỏi đúng/sai từng ý về aniline

1
Cho các phát biểu sau về aniline ( $C_6H_5NH_2$ ): (a) Aniline là chất lỏng, ít tan trong nước, độc. (b) Dung dịch aniline làm quỳ tím hoá xanh. (c) Aniline phản ứng với nước brom ở điều kiện thường, tạo kết tủa trắng. (d) Tính base của aniline mạnh hơn tính base của $NH_3$ . Xác định đúng/sai cho từng ý và giải thích.
Cho các phát biểu sau về aniline ($C_6H_5NH_2$): (a) Aniline là chất lỏng, ít tan trong nước, độc. (b) Dung dịch aniline làm quỳ tím hoá xanh. (c) Aniline phản ứng với nước brom ở điều kiện thường, tạo kết tủa trắng. (d) Tính base của aniline mạnh hơn tính base của $NH_3$. Xác định đúng/sai cho từng ý và giải thích.
2
Đúng. Aniline là chất lỏng không màu, sôi ở $184\,^\circ C$ , ít tan trong nước, độc — đúng như đã học ở chương 2.
Đúng. Aniline là chất lỏng không màu, sôi ở $184\,^\circ C$, ít tan trong nước, độc — đúng như đã học ở chương 2.
3
Sai. Aniline có tính base quá yếu, KHÔNG làm quỳ tím đổi màu — đây là điểm đặc trưng phân biệt aniline với amine béo.
4
Đúng. Vòng benzen của aniline được hoạt hoá bởi nhóm $-NH_2$ , phản ứng ngay với nước brom ở điều kiện thường, tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromoaniline.
Đúng. Vòng benzen của aniline được hoạt hoá bởi nhóm $-NH_2$, phản ứng ngay với nước brom ở điều kiện thường, tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromoaniline.
5
Sai. Do hiệu ứng liên hợp làm giảm mật độ electron trên N, tính base của aniline YẾU HƠN $NH_3$ , không phải mạnh hơn.
Sai. Do hiệu ứng liên hợp làm giảm mật độ electron trên N, tính base của aniline YẾU HƠN $NH_3$, không phải mạnh hơn.
6
Vậy trong 4 ý, có 2 ý đúng — (a) và (c) — và 2 ý sai — (b) và (d). Theo cách chấm điểm từng phần, thí sinh trả lời đúng cả 4 ý mới được điểm tối đa; xác định đúng 2/4 ý chỉ được 0,25 điểm phần này.

Ví dụ

Câu hỏi trả lời ngắn: tính khối lượng aniline từ khối lượng kết tủa

1
Cho m gam aniline phản ứng hoàn toàn với nước brom dư, thu được 6,6 gam kết tủa trắng. Tính giá trị của m (làm tròn đến hàng phần trăm).
2
$M(C_6H_2Br_3NH_2) = 330$ g/mol. $n(\text{kết tủa}) = \dfrac{6{,}6}{330} = 0{,}02$ mol.
$M(C_6H_2Br_3NH_2) = 330$ g/mol. $n(\text{kết tủa}) = \dfrac{6{,}6}{330} = 0{,}02$ mol.
3
$C_6H_5NH_2 + 3Br_2 \to C_6H_2Br_3NH_2\downarrow + 3HBr$ . Tỉ lệ mol aniline : kết tủa $= 1:1$ , nên $n(C_6H_5NH_2) = 0{,}02$ mol.
$C_6H_5NH_2 + 3Br_2 \to C_6H_2Br_3NH_2\downarrow + 3HBr$. Tỉ lệ mol aniline : kết tủa $= 1:1$, nên $n(C_6H_5NH_2) = 0{,}02$ mol.
4
$m = 0{,}02 \times 93 = 1{,}86$ gam.
$m = 0{,}02 \times 93 = 1{,}86$ gam.
5
Vậy $m = 1{,}86$ gam. Đây là dạng trả lời ngắn điển hình: không có phương án để chọn hay loại trừ, chỉ có một con số đúng duy nhất sau khi tính toán chính xác từng bước.
Vậy $m = 1{,}86$ gam. Đây là dạng trả lời ngắn điển hình: không có phương án để chọn hay loại trừ, chỉ có một con số đúng duy nhất sau khi tính toán chính xác từng bước.

Ví dụ

Câu hỏi trả lời ngắn tổng hợp: xác định phần trăm khối lượng hỗn hợp hai amine

1
Hỗn hợp X gồm $CH_3NH_2$ và $C_6H_5NH_2$ có tổng khối lượng 15,5 gam, tác dụng vừa đủ với 200 mL dung dịch $HCl$ 1M. Tính phần trăm khối lượng của aniline trong X (làm tròn đến hàng đơn vị, theo %).
Hỗn hợp X gồm $CH_3NH_2$ và $C_6H_5NH_2$ có tổng khối lượng 15,5 gam, tác dụng vừa đủ với 200 mL dung dịch $HCl$ 1M. Tính phần trăm khối lượng của aniline trong X (làm tròn đến hàng đơn vị, theo %).
2
Gọi $x$ , $y$ lần lượt là số mol $CH_3NH_2$ và $C_6H_5NH_2$ . Cả hai đều phản ứng với $HCl$ theo tỉ lệ mol $1:1$ , nên $n(HCl) = x+y$ . Theo đề, $n(HCl) = 0{,}2 \times 1 = 0{,}2$ mol, vậy $x+y=0{,}2$ (1).
Gọi $x$, $y$ lần lượt là số mol $CH_3NH_2$ và $C_6H_5NH_2$. Cả hai đều phản ứng với $HCl$ theo tỉ lệ mol $1:1$, nên $n(HCl) = x+y$. Theo đề, $n(HCl) = 0{,}2 \times 1 = 0{,}2$ mol, vậy $x+y=0{,}2$ (1).
3
$31x + 93y = 15{,}5$ (2).
$31x + 93y = 15{,}5$ (2).
4
Từ (1): $x = 0{,}2 - y$ . Thay vào (2): $31(0{,}2-y) + 93y = 15{,}5 \Rightarrow 6{,}2 - 31y + 93y = 15{,}5 \Rightarrow 62y = 9{,}3 \Rightarrow y = 0{,}15$ mol. Suy ra $x = 0{,}05$ mol.
Từ (1): $x = 0{,}2 - y$. Thay vào (2): $31(0{,}2-y) + 93y = 15{,}5 \Rightarrow 6{,}2 - 31y + 93y = 15{,}5 \Rightarrow 62y = 9{,}3 \Rightarrow y = 0{,}15$ mol. Suy ra $x = 0{,}05$ mol.
5
$m(C_6H_5NH_2) = 0{,}15 \times 93 = 13{,}95$ gam. $\%m(C_6H_5NH_2) = \dfrac{13{,}95}{15{,}5} \times 100\% \approx 90\%$ .
$m(C_6H_5NH_2) = 0{,}15 \times 93 = 13{,}95$ gam. $\%m(C_6H_5NH_2) = \dfrac{13{,}95}{15{,}5} \times 100\% \approx 90\%$.
6
Vậy phần trăm khối lượng aniline trong X xấp xỉ $90\%$ . Dạng bài trả lời ngắn nhiều ẩn số như thế này đòi hỏi lập đủ hai phương trình độc lập trước khi giải hệ — thiếu một phương trình là không thể ra được đáp số duy nhất.
Vậy phần trăm khối lượng aniline trong X xấp xỉ $90\%$. Dạng bài trả lời ngắn nhiều ẩn số như thế này đòi hỏi lập đủ hai phương trình độc lập trước khi giải hệ — thiếu một phương trình là không thể ra được đáp số duy nhất.

Sai lầm thường gặp

Ở câu đúng/sai, nhiều em nghĩ chỉ cần một ý sai là cả câu "hỏng", nên bỏ qua không phân tích kỹ những ý còn lại — trong khi thực tế mỗi ý được chấm điểm ĐỘC LẬP, một ý sai không ảnh hưởng đến điểm của những ý đúng. Ở câu trả lời ngắn, lỗi phổ biến là làm tròn sai số chữ số thập phân so với yêu cầu đề, hoặc quên đơn vị khiến giám khảo (hoặc hệ thống chấm tự động) không nhận diện được đáp số đúng.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Ghi nhớ

Đúng/sai từng ý: 4 ý độc lập, chấm điểm theo số ý đúng (0,1 / 0,25 / 0,5 / 1 điểm), không phải chọn ý đúng nhất. Trả lời ngắn: tự tính ra một con số, làm tròn đúng yêu cầu đề, trình bày rõ từng bước trong nháp. Cả hai định dạng đều cần hiểu chắc bản chất hoá học, không thể đoán mò.

Đến đây, em đã hoàn thành trọn vẹn khoá học Amine — từ khái niệm gốc, danh pháp, tính chất vật lí và tính base, phản ứng với acid, đến tính chất đặc trưng của aniline, và luyện tập đủ ba định dạng của đề thi tốt nghiệp THPT 2025. Kiến thức này sẽ còn quay lại ở khoá Amino acid, peptide và protein — nơi amine kết hợp với nhóm carboxyl để tạo nên những phân tử phức tạp hơn nhiều.