Khi nào lược bỏ tác nhân trong câu bị động
Mục tiêu
Sau bài học này, em quyết định đúng khi nào giữ lại "by + tác nhân" và khi nào bắt buộc lược bỏ nó trong câu bị động mô tả kỳ quan, áp dụng đúng quy tắc này vào dạng bài biến đổi câu và tìm lỗi sai của đề tuyển sinh 10.
Ôn lại cấu trúc bị động ở cả ba thì đã học (Chương 1-3): việc thêm hay bỏ "by + tác nhân" không làm thay đổi cấu trúc be + V3, chỉ là một lựa chọn thêm vào cuối câu.
Câu hỏi khởi động
Phong thắc mắc: tại sao câu "Hoi An was shaped by natural and human factors" nghe hơi thừa nếu viết thêm "by people", trong khi câu "The ancient town has been listed as a World Heritage Site by UNESCO" lại bắt buộc phải giữ "by UNESCO"? Cùng một cấu trúc bị động, nhưng một câu cần tác nhân, một câu thì không.
Quy tắc giữ và lược bỏ tác nhân
Lược bỏ "by + tác nhân" khi tác nhân là people, one, somebody, they, someone nói chung — tức không xác định được là ai cụ thể, hoặc thông tin đó không quan trọng với người đọc. Đây là trường hợp phổ biến nhất trong văn bản mô tả kỳ quan, vì phần lớn các câu chỉ muốn nói VỀ kỳ quan, không cần nói ai đã làm gì.
Đừng nhầm by (tác nhân — ai/tổ chức nào thực hiện hành động) với with (công cụ hay chất liệu dùng để thực hiện hành động): "The bridge was built by Japanese merchants with local timber." Ở đây, Japanese merchants là tác nhân — người xây cầu — còn local timber chỉ là chất liệu, không phải người thực hiện, nên luôn đi với with, không bao giờ đi với by.
- 1
People built the Japanese Covered Bridge in the late sixteenth century. Bẫy: học sinh quen tay viết "by people" ở cuối câu bị động dù đề không yêu cầu giữ tác nhân.
- 2
Chủ ngữ gốc "people" là tác nhân chung chung, không xác định là ai cụ thể, nên khi chuyển sang bị động phải lược bỏ hoàn toàn, không viết "by people".
- 3
"...was built by people in the late sixteenth century" sai vì giữ lại một tác nhân không mang thông tin gì mới, khiến câu thừa và không tự nhiên. "...built in the late sixteenth century" (bỏ cả was) sai vì thiếu động từ to be, không còn là câu bị động đúng ngữ pháp.
- 4
The Japanese Covered Bridge was built in the late sixteenth century.
- 5
Chủ ngữ gốc là people/they/someone/one luôn biến mất khi chuyển sang bị động — không viết thành "by them" cho có vẻ đầy đủ.
- 1
The French colonists influenced the architecture of Hoi An's old houses. Bắt đầu câu mới bằng: The architecture... Bẫy: học sinh vừa luyện lược bỏ tác nhân ở ví dụ trước nên có xu hướng lược bỏ luôn cả "by the French colonists" — một lỗi ngược lại.
- 2
"The French colonists" là một nhóm người cụ thể, mang thông tin lịch sử quan trọng cho câu — không phải tác nhân chung chung — nên phải giữ lại bằng by.
- 3
"The architecture of Hoi An's old houses was influenced." (bỏ hẳn tác nhân) sai vì làm mất thông tin quan trọng: chính người đọc cần biết ai đã ảnh hưởng tới kiến trúc đó. "...was influence by the French colonists" sai vì thiếu V3.
- 4
The architecture of Hoi An's old houses was influenced by the French colonists.
- 5
Một danh từ riêng hoặc cụm danh từ cụ thể đứng làm chủ ngữ câu gốc luôn cần giữ lại bằng by khi chuyển sang bị động, vì lược bỏ nó làm mất thông tin của câu.