Bài học

Ôn tập thang nhiệt độ và sự chuyển thể

Mục tiêu bài học

Sau bài này, em vận dụng lại kiến thức về thang nhiệt độ và sự chuyển thể để giải đúng cả ba dạng câu hỏi của đề thi tốt nghiệp THPT 2025: trắc nghiệm nhiều lựa chọn, đúng/sai từng ý, và trả lời ngắn.

Kiến thức nền cần nhớ

Hai bài đầu chương đã cho em công thức chuyển đổi nhiệt độ $T(K)=t(°C)+273$ , $t(°F)=t(°C)\times9/5+32$ , và bốn quá trình chuyển thể cùng đặc điểm nhiệt độ không đổi khi chuyển thể. Bài ôn tập này không dạy kiến thức mới, mà tập trung vào kỹ thuật làm bài theo đúng cấu trúc đề thi thật.

Hai bài đầu chương đã cho em công thức chuyển đổi nhiệt độ $T(K)=t(°C)+273$, $t(°F)=t(°C)\times9/5+32$, và bốn quá trình chuyển thể cùng đặc điểm nhiệt độ không đổi khi chuyển thể. Bài ôn tập này không dạy kiến thức mới, mà tập trung vào kỹ thuật làm bài theo đúng cấu trúc đề thi thật.

Khởi động

Từ năm 2025, đề thi tốt nghiệp THPT không còn chỉ có một dạng trắc nghiệm bốn phương án quen thuộc. Mỗi phần trong đề đòi hỏi một chiến lược làm bài khác nhau — nếu áp dụng sai chiến lược (ví dụ đoán mò ở phần trả lời ngắn như vẫn hay làm ở phần trắc nghiệm), điểm số sẽ mất oan dù kiến thức nắm vững.

Kiến thức trọng tâm

Đề thi tốt nghiệp THPT 2025 môn Vật lí gồm ba phần. Phần I là trắc nghiệm nhiều lựa chọn: mỗi câu có 4 phương án, chọn đúng 1 phương án, mỗi câu đúng được 0,25 điểm — dạng quen thuộc nhất, có thể loại trừ phương án sai để tăng khả năng chọn đúng. Phần II là đúng/sai từng ý: mỗi câu gồm 4 ý (a), (b), (c), (d) độc lập với nhau, thí sinh phải đánh giá riêng từng ý là đúng hay sai; điểm được chấm theo số ý đúng trong cùng một câu (đúng 1 ý được 0,1 điểm, đúng 2 ý được 0,25 điểm, đúng 3 ý được 0,5 điểm, đúng cả 4 ý được trọn 1 điểm). Phần III là trả lời ngắn: đề không đưa ra phương án nào để chọn, thí sinh phải tự tính toán ra một con số cụ thể và điền vào, mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

Với Phần I, chiến lược là loại trừ nhanh các phương án sai rõ ràng — ví dụ phương án cộng nhầm 273 vào một giá trị Fahrenheit, hoặc nhầm chiều nóng chảy với đông đặc — trước khi so sánh các phương án còn lại. Với Phần II, phải đọc và đánh giá riêng biệt từng ý (a), (b), (c), (d): không được suy luận ý sau từ kết luận của ý trước, vì đề cố tình trộn lẫn cả ý đúng lẫn ý sai trong cùng một câu để kiểm tra mức hiểu chi tiết, không phải nhận diện chung chung. Với Phần III, vì không có phương án để đoán hay loại trừ, phải tính cẩn thận từng bước, đổi đúng đơn vị trước khi thay số, và làm tròn kết quả đúng theo yêu cầu đề bài.

Ví dụ cụ thể cho cách chấm Phần II: nếu một câu có 4 ý mà thí sinh trả lời đúng 3 trong 4 ý, thí sinh được 0,5 điểm cho câu đó — thấp hơn so với đúng cả 4 ý (được trọn 1 điểm), nhưng vẫn cao hơn hẳn so với chỉ đúng 1 ý (0,1 điểm). Vì vậy, cố gắng làm đúng thêm một ý — dù chưa chắc đúng hết cả câu — vẫn luôn đáng để thử, không nên bỏ trắng ý nào.

Đề thi tốt nghiệp THPT 2025 môn Vật lí gồm ba phần. **Phần I** là trắc nghiệm nhiều lựa chọn: mỗi câu có 4 phương án, chọn đúng 1 phương án, mỗi câu đúng được 0,25 điểm — dạng quen thuộc nhất, có thể loại trừ phương án sai để tăng khả năng chọn đúng. **Phần II** là đúng/sai từng ý: mỗi câu gồm 4 ý (a), (b), (c), (d) độc lập với nhau, thí sinh phải đánh giá riêng từng ý là đúng hay sai; điểm được chấm theo số ý đúng trong cùng một câu (đúng 1 ý được 0,1 điểm, đúng 2 ý được 0,25 điểm, đúng 3 ý được 0,5 điểm, đúng cả 4 ý được trọn 1 điểm). **Phần III** là trả lời ngắn: đề không đưa ra phương án nào để chọn, thí sinh phải tự tính toán ra một con số cụ thể và điền vào, mỗi câu đúng được 0,25 điểm. Với Phần I, chiến lược là loại trừ nhanh các phương án sai rõ ràng — ví dụ phương án cộng nhầm 273 vào một giá trị Fahrenheit, hoặc nhầm chiều nóng chảy với đông đặc — trước khi so sánh các phương án còn lại. Với Phần II, phải đọc và đánh giá riêng biệt từng ý (a), (b), (c), (d): không được suy luận ý sau từ kết luận của ý trước, vì đề cố tình trộn lẫn cả ý đúng lẫn ý sai trong cùng một câu để kiểm tra mức hiểu chi tiết, không phải nhận diện chung chung. Với Phần III, vì không có phương án để đoán hay loại trừ, phải tính cẩn thận từng bước, đổi đúng đơn vị trước khi thay số, và làm tròn kết quả đúng theo yêu cầu đề bài. Ví dụ cụ thể cho cách chấm Phần II: nếu một câu có 4 ý mà thí sinh trả lời đúng 3 trong 4 ý, thí sinh được 0,5 điểm cho câu đó — thấp hơn so với đúng cả 4 ý (được trọn 1 điểm), nhưng vẫn cao hơn hẳn so với chỉ đúng 1 ý (0,1 điểm). Vì vậy, cố gắng làm đúng thêm một ý — dù chưa chắc đúng hết cả câu — vẫn luôn đáng để thử, không nên bỏ trắng ý nào.

Ví dụ

Luyện dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn (Phần I)

1
Nhiệt độ sôi của nước nguyên chất, đo ở áp suất khí quyển chuẩn, tính theo thang Kelvin là bao nhiêu?
2
Nhiệt độ sôi của nước ở áp suất chuẩn theo thang Celsius là 100°C; áp dụng $T(K)=t(°C)+273$ .
Nhiệt độ sôi của nước ở áp suất chuẩn theo thang Celsius là 100°C; áp dụng $T(K)=t(°C)+273$.
3
Ta có $t=100°C$ . Áp dụng: $T=100+273=373$ (K).
Ta có $t=100°C$. Áp dụng: $T=100+273=373$ (K).
4
Dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn ở Phần I thường chỉ cần một bước tính hoặc một kiến thức ghi nhớ trực tiếp — đề sẽ có 4 phương án gần giống nhau (ví dụ 373K, 273K, 100K, 473K) để kiểm tra em có nhớ đúng công thức và mốc nhiệt độ hay không.
5
Vậy nhiệt độ sôi của nước ở áp suất chuẩn là 373K.

Ví dụ

Luyện dạng đúng/sai từng ý (Phần II)

1
Xét các phát biểu sau về nhiệt độ và sự chuyển thể: (a) 0°C ứng với 273K. (b) Trong suốt quá trình nóng chảy, nhiệt độ của chất tiếp tục tăng đều. (c) Sự bay hơi chỉ xảy ra khi chất lỏng đang sôi. (d) 100°F nhỏ hơn 40°C. Đánh giá từng ý là đúng hay sai.
2
(a) Áp dụng $T=t+273$ : $T=0+273=273$ K. Ý (a) ĐÚNG. (b) Trong suốt quá trình nóng chảy ở áp suất không đổi, nhiệt độ giữ NGUYÊN chứ không tăng — ý (b) SAI.
(a) Áp dụng $T=t+273$: $T=0+273=273$K. Ý (a) ĐÚNG. (b) Trong suốt quá trình nóng chảy ở áp suất không đổi, nhiệt độ giữ NGUYÊN chứ không tăng — ý (b) SAI.
3
(c) Bay hơi là hiện tượng bề mặt, xảy ra ở MỌI nhiệt độ, không chỉ khi sôi — ý (c) SAI. (d) Đổi 100°F sang Celsius: $t=(100-32)\times5/9=68\times5/9\approx37,8°C$ , mà 37,8 nhỏ hơn 40 nên ý (d) ĐÚNG.
(c) Bay hơi là hiện tượng bề mặt, xảy ra ở MỌI nhiệt độ, không chỉ khi sôi — ý (c) SAI. (d) Đổi 100°F sang Celsius: $t=(100-32)\times5/9=68\times5/9\approx37,8°C$, mà 37,8 nhỏ hơn 40 nên ý (d) ĐÚNG.
4
Câu này có đúng 2 ý đúng — (a) và (d) — trong 4 ý; theo thang điểm Phần II, đánh đúng cả 2 ý này được 0,25 điểm cho câu, đánh thêm sai một trong hai ý còn lại không bị trừ điểm phần đã đúng, nhưng cũng không được thêm điểm.
5
Vậy: (a) đúng, (b) sai, (c) sai, (d) đúng.

Ví dụ

Luyện dạng trả lời ngắn (Phần III)

1
Một mẫu khí có nhiệt độ 68°F. Tính nhiệt độ của mẫu khí này theo thang Kelvin (làm tròn đến hàng đơn vị).
2
Đổi Fahrenheit sang Celsius: $t(°C)=(68-32)\times5/9=36\times5/9=20$ (°C). (1)
Đổi Fahrenheit sang Celsius: $t(°C)=(68-32)\times5/9=36\times5/9=20$ (°C). (1)
3
Từ (1), đổi sang Kelvin: $T=20+273=293$ (K). (2)
Từ (1), đổi sang Kelvin: $T=20+273=293$ (K). (2)
4
Dạng trả lời ngắn không cho phương án để đối chiếu nhanh, nên phải tự kiểm tra bằng cách ước lượng: 68°F là mức nhiệt ôn hòa, tương ứng khoảng 20°C — một con số hợp lý cho cả bước trung gian lẫn kết quả cuối.
5
Vậy nhiệt độ của mẫu khí theo thang Kelvin là 293K.

Ví dụ

Luyện thêm dạng trắc nghiệm — đọc đồ thị chuyển thể

1
Trên đồ thị nhiệt độ - thời gian khi đun một chất, một đoạn nằm ngang kéo dài từ phút 5 đến phút 11 tại 80°C. Trong đoạn này, chất đang ở trạng thái nào?
2
Đoạn nằm ngang có nhiệt độ không đổi (80°C) trong khi thời gian vẫn trôi — đây là dấu hiệu chất đang chuyển thể tại nhiệt độ 80°C.
3
Nếu đoạn này nằm sau một đoạn chất ở thể rắn đang nóng lên, đó là quá trình nóng chảy; nếu nằm sau một đoạn chất ở thể lỏng đang nóng lên, đó là quá trình sôi (tại nhiệt độ sôi 80°C của chất này, khác nước).
4
Câu hỏi Phần I dạng này không yêu cầu tính toán, chỉ cần nhận diện đúng dấu hiệu đoạn nằm ngang và xác định đúng chất đang chuyển thể nào dựa vào bối cảnh ngay trước và sau đoạn đó.
5
Vậy đoạn nằm ngang từ phút 5 đến phút 11 ở 80°C là một quá trình chuyển thể — nóng chảy hoặc sôi tùy theo thể của chất ngay trước đoạn đó.

Ví dụ

Luyện thêm dạng trả lời ngắn

1
Một chất X có nhiệt độ nóng chảy 850°C. Tính nhiệt độ nóng chảy này theo thang Kelvin.
2
Áp dụng $T=t+273$ : $T=850+273=1123$ (K).
Áp dụng $T=t+273$: $T=850+273=1123$ (K).
3
Với các mốc nhiệt độ cao (kim loại nóng chảy, ví dụ sắt khoảng 1538°C), vẫn cộng thêm đúng 273 theo công thức — không có ngoại lệ dù con số lớn.
4
Vậy nhiệt độ nóng chảy của chất X theo thang Kelvin là 1123K.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Ghi nhớ

Ba dạng câu hỏi của đề thi tốt nghiệp THPT 2025: trắc nghiệm nhiều lựa chọn (loại trừ phương án sai), đúng/sai từng ý (đánh giá độc lập từng ý, không suy luận dây chuyền), trả lời ngắn (tính chính xác, không đoán mò được).

Bài ôn tập tiếp theo áp dụng đúng ba dạng câu hỏi này cho phần nội năng và định luật I nhiệt động lực học, khép lại toàn bộ khóa học.