Ôn tập: từ hệ thần kinh tới mắt và tai

Bạn Minh đang đọc sách dưới ánh đèn yếu, bỗng nghe một tiếng động lớn và giật mình quay đầu lại, đồng thời vô tình đưa tay che mắt vì chói. Hãy chỉ ra bộ phận đầu tiên tiếp nhận mỗi kích thích, và loại phản xạ (không điều kiện hay có điều kiện) của việc quay đầu khi nghe tiếng động.

Tiếng động lớn được vành tai và ống tai (tai ngoài) tiếp nhận đầu tiên, trước khi truyền qua màng nhĩ và chuỗi xương tai giữa vào ốc tai.

Ánh sáng chói được giác mạc tiếp nhận đầu tiên khi đi vào mắt, trước khi qua đồng tử và thủy tinh thể để tới màng lưới.

Giật mình quay đầu khi nghe tiếng động lớn bất ngờ là phản ứng bẩm sinh, xảy ra giống nhau ở hầu hết mọi người mà không cần học trước — đây là phản xạ không điều kiện.

Vậy: âm thanh được tai ngoài tiếp nhận đầu tiên, ánh sáng được giác mạc tiếp nhận đầu tiên, và phản xạ giật mình quay đầu là phản xạ không điều kiện.

Một học sinh vừa đeo tai nghe âm lượng lớn suốt hai giờ liền để học bài, vừa đọc sách sát mắt dưới ánh đèn yếu. Hãy phân tích nguy cơ cho từng giác quan, và cho biết trung ương thần kinh nào xử lí thông tin thị giác và thính giác của học sinh này.

Âm lượng lớn kéo dài tác động mạnh lên tế bào cảm giác thính giác trong ốc tai — loại tế bào không tái sinh — nên có nguy cơ gây giảm thính lực vĩnh viễn nếu lặp lại thường xuyên.

Đọc sách sát mắt dưới ánh sáng yếu buộc thủy tinh thể phải điều tiết liên tục và mạnh hơn bình thường trong thời gian dài, dễ gây mỏi mắt và về lâu dài liên quan tới nguy cơ cận thị tăng nặng hơn.

Cả xung thần kinh thị giác (từ màng lưới) lẫn xung thần kinh thính giác (từ ốc tai) đều được dẫn thẳng lên não để phân tích và giải mã thành nhận thức có ý thức — khác với phản xạ tủy sống.

Vậy học sinh này đối mặt nguy cơ giảm thính lực do tai và mỏi mắt/tăng nặng cận thị do mắt; cả hai loại thông tin thị giác và thính giác đều được não — không phải tủy sống — xử lí và giải mã.