Bài học

Đặt câu hỏi phỏng vấn về thói quen sống khỏe

Mục tiêu bài học

Sau bài học này, em đặt đúng câu hỏi Yes-No và Wh- ở hiện tại hoàn thành (Have/Has you ever...?, How long have you...?) và ở quá khứ đơn (Did you...?, What did you...?) để chuẩn bị cho một cuộc phỏng vấn về thói quen sống khỏe, và tránh lỗi chia thì hai lần sau did.

Kiến thức nền cần có

Em đã học riêng hai thì hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn ở các bài trước, và đã biết cách chia động từ ở thể khẳng định/phủ định của cả hai thì. Bài này chuyển sang thể câu hỏi -- một dạng biến đổi khác của cùng hai thì đó, cần đảo trợ động từ ra trước chủ ngữ.

Câu hỏi khởi động

Cô giáo giao bài tập: phỏng vấn một bạn cùng lớp về thói quen sống khỏe. Linh nháp trước hai câu hỏi: 'Have you ever tried a vegetarian diet?' và 'What time did you go to bed last night?' Câu đầu hỏi về trải nghiệm sống, câu sau hỏi về một sự việc cụ thể tối qua -- vì sao hai câu hỏi lại dùng hai trợ động từ khác nhau, và trợ động từ đó phải đứng ở đâu trong câu?

Cấu trúc câu hỏi ở hai thì

Câu hỏi Yes-No đảo trợ động từ ra trước chủ ngữ: Have/Has + chủ ngữ + V3 (hiện tại hoàn thành), hoặc Did + chủ ngữ + V nguyên mẫu (quá khứ đơn -- chú ý động từ chính trở về nguyên mẫu vì did đã gánh phần chia thì, không chia hai lần). Câu hỏi Wh- thêm từ để hỏi (What, When, How long, Why...) ra trước, rồi mới đến khuôn Yes-No: Wh- + have/has + chủ ngữ + V3, hoặc Wh- + did + chủ ngữ + V nguyên mẫu.

Chọn have/has hay did phụ thuộc vào ý câu hỏi muốn nhắm tới, giống hệt quy tắc phân biệt hai thì đã học: hỏi về trải nghiệm sống hoặc khoảng thời gian kéo dài đến hiện tại (ever, how long, since when) thì dùng have/has; hỏi về một sự việc gắn với một mốc thời gian cụ thể đã qua (yesterday, last night, what time, when) thì dùng did. Một lỗi chia động từ đặc trưng của câu hỏi quá khứ đơn: học sinh hay chia động từ chính thêm lần nữa sau did (Did you went...?), trong khi did đã đóng vai trò chia thì, động từ chính phải giữ nguyên dạng nguyên mẫu (Did you go...?).

Một điểm cần lưu ý riêng cho câu hỏi phỏng vấn: negative Yes-No question (Haven't you...? Didn't you...?) đôi khi được dùng để thể hiện sự ngạc nhiên hoặc xác nhận lại một điều đã đoán trước, chứ không đổi nghĩa câu hỏi -- 'Haven't you tried yoga before?' vẫn hỏi về trải nghiệm, chỉ mang thêm sắc thái 'tôi tưởng bạn đã từng thử rồi chứ'. Trong một bài phỏng vấn trang trọng, nên ưu tiên câu hỏi khẳng định (Have you...?) để giữ giọng điệu trung lập, khách quan.

Sau did, động từ chính luôn về dạng nguyên mẫu -- lỗi chia hai lần là lỗi phổ biến nhất.

Ví dụ

Dựng câu hỏi hiện tại hoàn thành cho phần phỏng vấn

1
Ask Lan whether she has ever tried yoga, using the correct question form. Bẫy ở đây là dùng did vì nghĩ 'tried' là một động từ ở dạng quá khứ nên câu hỏi cũng phải dùng did.
2
Ý câu hỏi là hỏi về TRẢI NGHIỆM SỐNG (đã từng... bao giờ chưa), tín hiệu ever xác nhận điều này, nên phải dùng have/has, không dùng did. Try ở đây thực chất là quá khứ phân từ tried trong khuôn hiện tại hoàn thành, không phải quá khứ đơn.
3
Với bốn cách viết: (a) Have you ever tried yoga?; (b) Do you ever tried yoga?; (c) Did you ever try yoga?; (d) Have you ever try yoga? -- loại (b) vì do không khớp với ý trải nghiệm sống và tried chia sai sau do; loại (c) vì did chỉ hợp với một mốc thời gian cụ thể, không hợp với ever; loại (d) vì sau have phải là quá khứ phân từ tried, không phải nguyên mẫu try.
4
Have you ever tried yoga?
5
Ever trong câu hỏi luôn đi với have/has, không đi với did. Biến thể: thêm how many times để hỏi sâu hơn: 'How many times have you tried yoga?'

Ví dụ

Dựng câu hỏi quá khứ đơn Wh- cho phần phỏng vấn

1
Ask Nam what time he went to bed last night, using the correct question form. Bẫy ở đây là chia động từ go thành went ngay sau did, tạo ra hai lớp chia thì chồng lên nhau.
2
Cụm 'last night' là mốc thời gian cụ thể đã qua, nên trợ động từ câu hỏi là did; từ để hỏi what time đứng đầu câu; động từ chính go trở về nguyên mẫu vì did đã đảm nhận việc chia thì.
3
Với bốn cách viết: (a) What time did you go to bed last night?; (b) What time you went to bed last night?; (c) What time did you went to bed last night?; (d) What time have you gone to bed last night? -- loại (b) thiếu đảo trợ động từ did ra trước chủ ngữ; loại (c) chia went sau did, chia thì hai lần; loại (d) dùng have, sai vì last night là mốc cụ thể, phải dùng did.
4
What time did you go to bed last night?
5
Sau did, động từ chính LUÔN về nguyên mẫu, dù câu gốc gợi ý một động từ bất quy tắc. Biến thể: đổi what time thành when để hỏi khái quát hơn: 'When did you go to bed last night?'

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Lỗi thường gặp

Bẫy phổ biến nhất: chia động từ chính hai lần sau did (Did you went, Did you tried) -- did đã gánh phần chia thì, động từ chính luôn về nguyên mẫu. Bẫy thứ hai: dùng have/has cho một câu hỏi có mốc thời gian cụ thể (Have you exercised yesterday? -- sai, phải là Did you exercise yesterday?), vì hiện tại hoàn thành không đi cùng mốc thời gian đã kết thúc. Bẫy thứ ba: quên đảo trợ động từ ra trước chủ ngữ trong câu hỏi Wh- (What time you did go...? -- sai trật tự, phải là What time did you go...?).

Tóm tắt

Câu hỏi hiện tại hoàn thành: Have/Has + chủ ngữ + V3, dùng cho trải nghiệm/khoảng thời gian kéo dài (ever, how long). Câu hỏi quá khứ đơn: Did + chủ ngữ + V nguyên mẫu, dùng cho mốc thời gian cụ thể (when, what time, yesterday). Từ để hỏi Wh- luôn đứng trước cả khuôn này.

Bài tiếp theo, em dùng chính những câu hỏi này để thực hành một cuộc phỏng vấn thật với bạn cùng lớp, kết hợp cả so/neither khi hai bạn có cùng thói quen sống khỏe.