Luyện viết đoạn văn thuyết phục theo checklist và tiêu chí đánh giá

Đọc bản nháp của An: 'Plastic straws end up in the ocean and harm sea creatures. Many countries have already banned them. If our canteen switches to paper straws, less plastic will end up in the sea.' Bản nháp này đang thiếu mục nào trong bốn mục checklist?

Câu đầu là luận điểm (vấn đề ống hút nhựa), câu thứ hai là lý do (mở rộng bằng dẫn chứng thực tế), câu thứ ba là hệ quả điều kiện, dùng đúng cấu trúc if + hiện tại đơn, S + will + V.

Ba trong bốn mục checklist đã đạt: luận điểm rõ ràng, lý do liên quan, hệ quả điều kiện đúng ngữ pháp. Không có câu nào trong bản nháp yêu cầu người đọc làm một việc cụ thể — bản nháp dừng lại ở việc mô tả hậu quả mà chưa kêu gọi hành động nào.

Bản nháp thiếu mục (4): lời kêu gọi hành động cụ thể.

Câu cần thêm có thể là: 'Ask the canteen staff to try paper straws this month.' — một câu mệnh lệnh, hướng thẳng tới người đọc, có mốc thời gian cụ thể (this month).

Bạn học chấm chéo bài của Quang, phát hiện một câu có vấn đề: 'Our town produces too much rubbish every week. Unless people don't sort their rubbish at home, the landfill will fill up within five years. Please start sorting your rubbish into three bins today.' Câu nào sai ngữ pháp, và sai ở đâu?

Câu thứ hai chứa 'Unless people don't sort their rubbish' — đây chính là lỗi phủ định hai lần đã học ở chương trước: unless đã mang nghĩa 'nếu...không', thêm don't nữa khiến câu sai nghĩa.

Luận điểm (câu 1), lời kêu gọi hành động (câu 3, có động từ mệnh lệnh 'start' và mốc thời gian 'today') đều đúng. Chỉ có phần ngữ pháp của hệ quả điều kiện ở câu 2 là sai.

Sửa 'Unless people don't sort their rubbish at home' thành 'Unless people sort their rubbish at home'.

Khi chấm chéo, luôn kiểm tra riêng phần ngữ pháp của câu điều kiện (mục 3 của checklist) độc lập với việc đoạn văn có đủ bốn phần hay không — một đoạn văn có thể đủ cấu trúc nhưng vẫn sai ngữ pháp bên trong.

Bạn học nhận xét lý do trong bài của Hoa còn yếu: 'Plastic bags are bad for the environment.' Chọn câu sửa mạnh hơn, cụ thể hơn, từ bốn lựa chọn: (a) Plastic bags take up to 500 years to decompose, polluting soil and water for generations. (b) Plastic bags are used by many people around the world. (c) Plastic bags come in different sizes for different needs. (d) Plastic bags are cheaper than cloth bags.

Một lý do mạnh cần một dẫn chứng hoặc con số cụ thể để thuyết phục người đọc, thay vì một nhận định chung chung như câu gốc ('bad for the environment' không nói rõ tại sao).

Loại (b) vì đây chỉ là một sự thật về mức độ sử dụng, không giải thích tác hại. Loại (c) vì lạc đề, nói về kích cỡ túi. Loại (d) vì đây là một lý do phản tác dụng — nó có thể được dùng để BÊNH VỰC túi ni-lông (rẻ hơn), ngược với mục đích thuyết phục giảm dùng túi ni-lông.

(a) Plastic bags take up to 500 years to decompose, polluting soil and water for generations.

Một lý do thuyết phục luôn trả lời được câu hỏi 'cụ thể thì tác hại/lợi ích là gì', thường kèm một con số, một khoảng thời gian, hoặc một hậu quả rõ ràng — tránh tính từ mơ hồ như 'bad', 'good', 'important' đứng một mình không có dẫn chứng đi kèm.