Bài học

Bẫy phân từ treo — chủ ngữ ngầm phải khớp với mệnh đề chính

Mục tiêu

Sau bài học này, em phát hiện và sửa được lỗi phân từ treo — khi chủ ngữ ngầm của cụm phân từ đứng đầu câu không trùng với chủ ngữ thật của mệnh đề chính — và phân biệt được lỗi chọn sai chủ động/bị động khi rút gọn (V-ing thay vì V-ed hoặc ngược lại).

Kiến thức nền cần có

Bài trước em đã học cách chuyển mệnh đề trạng ngữ thành cụm phân từ. Quy tắc ngầm quan trọng nhất mà bài trước dùng nhưng chưa nói rõ là: chủ ngữ bị lược bỏ trong cụm phân từ phải chính là chủ ngữ của mệnh đề theo sau. Bài này biến quy tắc ngầm đó thành trọng tâm.

Câu hỏi khởi động

Đọc câu này và tự hỏi xem ai đang đi bộ đến trường: Walking to school, the rain started to fall. Rõ ràng mưa không biết đi bộ. Câu này sai vì chủ ngữ ngầm của walking (một người nào đó) không khớp với chủ ngữ thật của mệnh đề chính (the rain). Đây gọi là phân từ treo, một trong những lỗi hay bị hỏi nhất ở phần nhận diện lỗi sai của đề thi tốt nghiệp THPT.

Quy tắc chủ ngữ ngầm phải khớp

Khi một câu mở đầu bằng cụm phân từ, người đọc mặc định chủ ngữ của cụm đó chính là chủ ngữ đứng ngay sau dấu phẩy. Nếu hai chủ ngữ này không phải là một, câu trở thành vô lý hoặc gây hiểu nhầm, dù ngữ pháp bề mặt có vẻ ổn. Watching the football match on television, the electricity suddenly went out — chủ ngữ ngầm của watching là một người, nhưng chủ ngữ thật lại là the electricity, thứ không thể xem ti vi. Cách sửa: hoặc viết lại đầy đủ mệnh đề (While we were watching the football match on television, the electricity suddenly went out), hoặc đổi chủ ngữ mệnh đề chính cho khớp với chủ ngữ ngầm (Watching the football match on television, we were annoyed when the electricity suddenly went out).

Phân từ treo: chủ ngữ ngầm ≠ chủ ngữ thật của mệnh đề chính

Phân biệt lỗi chủ ngữ treo và lỗi chọn sai chủ động/bị động

Có một lỗi khác dễ nhầm với phân từ treo nhưng bản chất khác hẳn: chọn nhầm V-ing cho một hành động thực ra là bị động, hoặc ngược lại. Confusing about the instructions, many students asked the teacher to explain again là sai không phải vì chủ ngữ treo — many students vẫn khớp với chủ ngữ ngầm — mà vì confusing mang nghĩa gây bối rối cho người khác, trong khi ở đây chính học sinh là người cảm thấy bối rối, nên phải dùng confused. Khi gặp một cụm phân từ đầu câu, luôn tự hỏi hai câu tách bạch: chủ ngữ ngầm có khớp với chủ ngữ chính không, và phân từ đó có đúng chủ động/bị động so với ý nghĩa không.

Một dạng phân từ treo khác hay bị bỏ sót: chủ ngữ ngầm là một danh từ chỉ khái niệm hoặc kết quả, còn chủ ngữ chính lại là con người. Judging from the survey results, the students seem satisfied with the new library — ở đây judging ngầm chỉ người phân tích khảo sát, thường được chấp nhận như một cụm cố định (judging from, considering, given) không cần khớp chủ ngữ chặt như phân từ thường; nhưng ngoài nhóm cụm cố định này, quy tắc khớp chủ ngữ vẫn áp dụng nghiêm ngặt. Khi đọc một câu lạ có cụm phân từ đầu câu trong đề thi, cách an toàn nhất là dịch nhanh cụm đó sang tiếng Việt và tự hỏi chủ ngữ của hành động đó là ai, rồi so với chủ ngữ đứng ngay sau dấu phẩy.

Ví dụ

Sửa lỗi phân từ treo do chủ ngữ không khớp

1
Having lived in Hanoi for ten years, the city has become like home to Nam. Bẫy là học sinh chỉ nhìn cấu trúc Having + V3 thấy đúng dạng rồi bỏ qua, không kiểm tra xem the city có sống ở Hà Nội được không.
2
Chủ ngữ ngầm của Having lived in Hanoi for ten years phải là người đã sống ở đó, tức là Nam, nhưng chủ ngữ đứng ngay sau dấu phẩy trong câu lại là the city. Thành phố không thể sống ở Hà Nội mười năm, đây là lỗi phân từ treo kinh điển.
3
Đổi chủ ngữ mệnh đề chính thành Nam để khớp với chủ ngữ ngầm của cụm phân từ: Having lived in Hanoi for ten years, Nam feels that the city has become like home.
4
Having lived in Hanoi for ten years, Nam feels that the city has become like home to him.
5
Trước khi chấp nhận một câu có cụm phân từ đầu câu là đúng, luôn hỏi: chủ ngữ đứng ngay sau dấu phẩy có thể thực hiện được hành động trong cụm phân từ không.

Ví dụ

Nhận diện phân từ treo trong câu trắc nghiệm lỗi sai

1
Arriving at the airport two hours early, our flight was already delayed by an hour. Bẫy là câu đọc trôi chảy nên nhiều học sinh không nhận ra vấn đề logic ở chủ ngữ.
2
Arriving at the airport ngầm chỉ một người (hành khách), nhưng chủ ngữ theo sau lại là our flight, chuyến bay không thể tự mình đến sân bay sớm hai tiếng. Đây là phân từ treo.
3
Đổi chủ ngữ mệnh đề chính thành người thực hiện hành động: Arriving at the airport two hours early, we found that our flight was already delayed by an hour.
4
Arriving at the airport two hours early, we found that our flight was already delayed by an hour.
5
Khi mệnh đề chính có chủ ngữ là một vật, một hiện tượng, hoặc một khái niệm trừu tượng (chuyến bay, thời tiết, cơn mưa), cần đặc biệt cảnh giác với phân từ treo, vì những chủ ngữ đó gần như không bao giờ tự thực hiện các hành động của con người.

Ví dụ

Phân biệt phân từ treo và lỗi sai chủ động/bị động

1
Confusing about the meaning of the poem, several students raised their hands to ask the teacher. Bẫy là học sinh nhầm đây là lỗi chủ ngữ treo, trong khi several students hoàn toàn khớp với chủ ngữ ngầm.
2
Chủ ngữ ngầm của cụm phân từ chính là several students, khớp với chủ ngữ chính, nên đây không phải phân từ treo. Lỗi thật sự nằm ở việc chọn sai confusing (gây bối rối cho ai đó) thay vì confused (cảm thấy bối rối), vì chính học sinh là người cảm thấy bối rối trước bài thơ.
3
Đổi confusing thành confused: Confused about the meaning of the poem, several students raised their hands to ask the teacher.
4
Confused about the meaning of the poem, several students raised their hands to ask the teacher.
5
Không phải mọi câu có cụm phân từ đầu câu và nghe kỳ đều là phân từ treo. Luôn tách hai câu hỏi: chủ ngữ có khớp không (phân từ treo), và chủ động/bị động có đúng không (lỗi chọn dạng phân từ) — hai lỗi này đòi hỏi hai cách sửa khác nhau.

Bẫy thường gặp

Đề thi thường giấu phân từ treo trong một câu dài, nhiều thông tin, khiến học sinh mải đọc nghĩa mà quên kiểm tra logic chủ ngữ. Mẹo nhanh: che phần mệnh đề chính lại và tự hỏi ai/cái gì có thể thực hiện hành động trong cụm phân từ, rồi so xem chủ ngữ thật của câu có phải chính là câu trả lời đó không.

Hai câu hỏi cần tự đặt ra mỗi khi gặp cụm phân từ đầu câu: chủ ngữ ngầm của cụm phân từ có khớp với chủ ngữ thật của mệnh đề chính không, và phân từ đó có đúng chủ động hay bị động so với nghĩa câu không. Hai lỗi này thường bị gộp chung nhưng cách sửa khác nhau.

Chương tiếp theo chuyển sang câu điều kiện hỗn hợp, bắt đầu với hướng nguyên nhân trong quá khứ dẫn đến kết quả ở hiện tại.