Bài học

Bị động trong quy trình tái chế

Mục tiêu

Sau bài học này, em nhận biết một chuỗi nhiều câu bị động liên tiếp mô tả các bước của quy trình tái chế, và sắp xếp đúng thứ tự các bước đó dựa vào nghĩa và từ nối thời gian (first, then, after that, finally).

Kiến thức nền cần có

Bài trước em đã nhận biết một câu bị động đơn lẻ như 'Paper is made from wood.' Bài này áp dụng đúng kiến thức đó vào một đoạn văn dài hơn, nơi nhiều câu bị động nối tiếp nhau mô tả từng bước của một quy trình.

Câu hỏi khởi động

Phong tò mò làm thế nào một chai nhựa cũ có thể biến thành một món đồ chơi mới. Cậu tìm thấy một đoạn văn giải thích quy trình đó bằng một chuỗi câu bị động liên tiếp, mỗi câu mô tả một bước.

Mô tả quy trình bằng chuỗi câu bị động

Khi mô tả một quy trình gồm nhiều bước, mỗi bước thường được viết thành một câu bị động riêng, vì điều quan trọng là chuyện gì xảy ra với vật liệu, không phải ai thực hiện. Các từ nối thời gian như first, then, after that, finally giúp người đọc theo dõi đúng thứ tự các bước, giống như các mốc thời gian trên một dòng thời gian.

Ví dụ, quy trình tái chế chai nhựa có thể viết: 'First, plastic bottles are collected from homes and schools. Then, they are sorted by colour and type. After that, the plastic is crushed and washed. Finally, it is melted and made into new products.' Mỗi câu đều dùng đúng công thức is/are + quá khứ phân từ, và chủ ngữ luôn là vật liệu đang được xử lý, không đổi sang người thực hiện.

Học sinh cần chú ý chủ ngữ có thể thay đổi giữa số ít và số nhiều tùy vào từng bước: 'plastic bottles are collected' (số nhiều, chai) nhưng 'the plastic is crushed' (không đếm được, chất liệu nhựa nói chung). Đây không phải là lỗi mà là cách diễn đạt tự nhiên khi chuyển từ nói về những vật thể cụ thể sang nói về vật liệu chung.

Chuỗi câu bị động kiểu này rất phổ biến trên bao bì sản phẩm và trong các đoạn văn giới thiệu quy trình sản xuất, vì người viết muốn tập trung vào những gì xảy ra với vật liệu ở từng giai đoạn, không cần nhắc công nhân hay máy móc cụ thể nào thực hiện. Một đoạn văn về quy trình làm giấy tái chế cũng theo cùng một khuôn: 'Old newspapers are collected, then they are soaked in water, after that they are turned into pulp, and finally new paper is made from the pulp.' Nhận ra khuôn lặp lại is/are cộng quá khứ phân từ ở mỗi bước giúp em đọc nhanh và đúng bất kỳ đoạn văn nào mô tả quy trình theo kiểu này, dù chủ đề là nhựa, giấy hay thủy tinh.

Thứ tự các bước khớp với các từ nối first, then, after that, finally trong đoạn văn.

Ví dụ

Ghép câu bị động đúng bước trong quy trình

1
Đề bài: Which sentence describes what happens right after plastic bottles are sorted by colour and type? Bẫy: chọn nhầm bước thu gom vì đề bài nhắc tới bottles, khiến học sinh liên tưởng ngược về bước đầu tiên.
2
Đề bài hỏi về bước diễn ra sau khi phân loại (sorted), theo đúng thứ tự quy trình đã học, bước tiếp theo là nghiền và rửa sạch, không phải quay lại bước thu gom.
3
(a) The bottles are collected from homes and schools — loại vì đây là bước đầu tiên, xảy ra trước bước phân loại, không phải sau. (b) The plastic is crushed and washed carefully — đúng, đây chính là bước diễn ra ngay sau khi phân loại. (c) The pellets are made into new products — loại vì đây là bước cuối cùng, còn quá xa so với bước phân loại. (d) The plastic is melted into pellets — loại vì bước này diễn ra sau bước nghiền và rửa, không phải ngay sau phân loại.
(a) The bottles are collected from homes and schools — loại vì đây là bước đầu tiên, xảy ra trước bước phân loại, không phải sau. (b) The plastic is crushed and washed carefully — đúng, đây chính là bước diễn ra ngay sau khi phân loại. (c) The pellets are made into new products — loại vì đây là bước cuối cùng, còn quá xa so với bước phân loại. (d) The plastic is melted into pellets — loại vì bước này diễn ra sau bước nghiền và rửa, không phải ngay sau phân loại.
4
The plastic is crushed and washed carefully.
5
Đọc kỹ từ nối thời gian (then, after that) giúp xác định đúng vị trí một bước trong cả quy trình. Biến thể: thay plastic bằng glass, quy trình vẫn giữ cấu trúc collected, sorted, crushed, melted tương tự.

Ví dụ

Nhận diện lỗi chia động từ trong một bước của quy trình

1
Đề bài: Identify the error. The plastic bottles (A) is (B) sorted (C) by colour (D) and type. Bẫy: học sinh không để ý chủ ngữ bottles ở dạng số nhiều dù đứng khá xa động từ to be trong câu.
2
Chủ ngữ đầy đủ của câu là 'the plastic bottles', một danh từ số nhiều, nên động từ to be phải chia are, không phải is, dù is đứng ngay sau một cụm danh từ nghe có vẻ số ít 'plastic'.
3
(a) is — đây chính là lỗi, phải sửa thành are vì chủ ngữ bottles số nhiều. (b) sorted — đúng, quá khứ phân từ hợp lý của sort. (c) by colour — đúng cụm giới từ chỉ tiêu chí phân loại. (d) and type — đúng, nối thêm tiêu chí thứ hai.
4
The plastic bottles are sorted by colour and type.
5
Luôn xác định chủ ngữ đầy đủ của câu trước khi chia is/are — đừng chỉ nhìn từ đứng ngay trước động từ to be.

Sai lầm thường gặp

Khi câu dài, nhiều học sinh chia is/are theo từ đứng ngay trước động từ to be thay vì theo chủ ngữ thật sự của câu. Luôn xác định rõ chủ ngữ đầy đủ trước, rồi mới chọn is (số ít, không đếm được) hay are (số nhiều).

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Ghi nhớ

Một quy trình có thể được mô tả bằng một chuỗi câu bị động, mỗi câu là một bước, nối với nhau bằng first, then, after that, finally. Luôn xác định đúng chủ ngữ đầy đủ của mỗi câu trước khi kiểm tra is hay are.

Bài tiếp theo chuyển sang một kỹ năng khác: dùng should và because để đề xuất một giải pháp xanh và giải thích lý do.