Nhận biết câu bị động mô tả vật liệu
Mục tiêu
Sau bài học này, em nhận biết được câu bị động thì hiện tại đơn mô tả vật liệu hoặc nguồn gốc đồ vật (ví dụ 'Paper is made from wood.') và nói lại đúng nghĩa chủ động tương ứng. Bài này chỉ yêu cầu nhận biết, chưa yêu cầu tự viết câu bị động.
Em đã quen thì hiện tại đơn với động từ thường (make, produce, collect) từ các lớp dưới. Bài học hôm nay không dạy thì mới, mà cho em làm quen với một hình thức câu khác của cùng thì đó: is/are + quá khứ phân từ (PII), dùng khi muốn nói về vật thể bị tác động chứ không phải người thực hiện hành động.
Câu hỏi khởi động
Trang đọc một đoạn văn về tái chế và gặp câu 'Paper is made from wood.' Câu này không hề nhắc tới ai là người làm ra giấy — không có people, không có factory, chỉ có paper và wood. Vì sao câu lại được viết theo cách này?
Câu bị động: khi vật là điều quan trọng nhất
is dùng khi chủ ngữ số ít hoặc không đếm được, are dùng khi chủ ngữ số nhiều: 'Glass is recycled to make new bottles' nhưng 'Cans are collected every week.' Đây chính là điểm học sinh lớp 6 hay sai — paper, glass, plastic đều là danh từ không đếm được nên luôn đi với is, dù nghe có vẻ 'nhiều' trong thực tế.
Quá khứ phân từ (PII) của nhiều động từ quen thuộc trong chủ đề này có dạng thêm -ed: collect thành collected, produce thành produced. Một số động từ bất quy tắc cũng hay gặp: make thành made, cut thành cut (không đổi dạng). Nhận ra đúng PII giúp em phân biệt câu bị động với câu chủ động chia sai thì.
- 1
Đề bài: 'Glass is recycled to produce new bottles.' What does this sentence tell us? Bẫy: học sinh chọn nhầm đáp án nói glass tự làm ra chai mới, vì không hiểu is recycled là dạng bị động, glass là vật bị tác động chứ không tự hành động.
- 2
is recycled là is + quá khứ phân từ của recycle, cho thấy glass (thủy tinh) là vật bị tác động bởi một hành động tái chế, do ai đó thực hiện dù không nêu rõ trong câu.
- 3(a) Glass makes new bottles by itself — loại vì glass không tự hành động, nó là vật bị tác động. (b) People recycle glass to produce new bottles — đúng nghĩa chủ động tương ứng, glass là vật nhận hành động recycle. (c) Glass never becomes new bottles — loại vì trái ngược hoàn toàn với nghĩa câu gốc. (d) Only new glass is used for bottles — loại vì đề bài không hề nhắc tới glass mới, chỉ nói về quá trình tái chế.
- 4
People recycle glass to produce new bottles — glass là vật bị tái chế để làm ra chai mới, không tự hành động.
- 5
Câu bị động luôn có chủ ngữ là vật nhận hành động. Biến thể: 'Plastic is recycled to produce new toys' mang cùng cấu trúc, chỉ đổi vật liệu và sản phẩm.
- 1
Đề bài: Identify the error. Plastic (A) are (B) made (C) from oil (D) in factories. Bẫy: học sinh nghĩ plastic có nghĩa 'nhiều đồ nhựa' nên chọn are, quên rằng plastic là danh từ không đếm được.
- 2
Chủ ngữ plastic là danh từ không đếm được, luôn được coi là số ít về ngữ pháp, nên động từ to be phải chia is, không phải are, dù nghĩa thực tế có thể là rất nhiều đồ nhựa.
- 3
(a) are — đây chính là lỗi, phải sửa thành is vì plastic không đếm được. (b) made — đúng, quá khứ phân từ hợp lý của make. (c) from oil — đúng, đúng giới từ chỉ nguồn gốc. (d) in factories — đúng, đúng cụm giới từ chỉ nơi chốn.
- 4
Plastic is made from oil in factories.
- 5
Paper, glass, plastic đều là danh từ không đếm được, luôn chia is trong câu bị động dù nói về số lượng lớn trong thực tế.
Lỗi phổ biến nhất là chia are cho các danh từ không đếm được như paper, glass, plastic vì nghĩ tới số lượng nhiều trong thực tế. Về ngữ pháp, các danh từ này luôn số ít, nên luôn đi với is. Chỉ dùng are khi chủ ngữ thật sự số nhiều, ví dụ cans, bottles, bags.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Ghi nhớ
Câu bị động S + is/are + quá khứ phân từ nhấn mạnh vật bị tác động, thường bỏ qua người thực hiện. is dùng cho chủ ngữ số ít hoặc không đếm được, are dùng cho chủ ngữ số nhiều — paper, glass, plastic luôn đi với is.
Bài tiếp theo mở rộng từ một câu bị động đơn lẻ sang cả một chuỗi câu bị động mô tả các bước trong quy trình tái chế.