Bài học

Bài 1: Tìm thừa số chưa biết

Mèo Mun ơi, lại đây chơi với chị Sao nào.
Chị có 24 viên bi ve xinh lắm.
Chị muốn xếp chúng vào 3 cái hộp sao cho mỗi hộp có số bi bằng nhau.
Nhưng chị lại quên mất mỗi hộp cần xếp bao nhiêu viên rồi.

Phép nhân và phép chia có quan hệ gì nhỉ?

Trước khi giúp bạn Sao, chúng mình cùng ôn lại một kiến thức cũ nhé.
Em còn nhớ không, từ một phép nhân, ta có thể viết được hai phép chia tương ứng đấy.

Nhìn vào hình trên, ta thấy có 3 hộp, mỗi hộp 8 viên bi.
Ta có phép nhân: $3 \times 8 = 24$ .
Từ đó, ta viết được hai phép chia:
$24 : 3 = 8$
$24 : 8 = 3$
Trong phép nhân $3 \times 8 = 24$ , các số 3 và 8 được gọi là thừa số, còn 24 là tích.

Nhìn vào hình trên, ta thấy có 3 hộp, mỗi hộp 8 viên bi. Ta có phép nhân: $3 \times 8 = 24$. Từ đó, ta viết được hai phép chia: $24 : 3 = 8$ $24 : 8 = 3$ Trong phép nhân $3 \times 8 = 24$, các số 3 và 8 được gọi là thừa số, còn 24 là tích.

Cùng tìm thừa số bí ẩn nào!

Bây giờ, quay lại bài toán của bạn Sao.
Bạn ấy muốn tìm số bi trong mỗi hộp.
Nếu gọi số bi trong mỗi hộp là $x$ , ta có phép tính:
$3 \times x = 24$
Trong phép tính này, $x$ là một thừa số chưa biết. Làm thế nào để tìm $x$ nhỉ?

Bây giờ, quay lại bài toán của bạn Sao. Bạn ấy muốn tìm số bi trong mỗi hộp. Nếu gọi số bi trong mỗi hộp là $x$, ta có phép tính: $3 \times x = 24$ Trong phép tính này, $x$ là một thừa số chưa biết. Làm thế nào để tìm $x$ nhỉ?

Quy tắc tìm thừa số chưa biếtMuốn tìm một thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.

Ví dụ

Giải cứu bạn Sao

1
Tìm $x$ trong phép tính: $3 \times x = 24$ .
Tìm $x$ trong phép tính: $3 \times x = 24$.
2
Trong phép tính này:
$x$ là thừa số chưa biết.
3 là thừa số đã biết.
24 là tích.
Áp dụng quy tắc vừa học, ta làm như sau:
$x = 24 : 3$
$x = 8$
Vậy là mỗi hộp sẽ có 8 viên bi đó em.
Trong phép tính này: $x$ là thừa số chưa biết. 3 là thừa số đã biết. 24 là tích. Áp dụng quy tắc vừa học, ta làm như sau: $x = 24 : 3$ $x = 8$ Vậy là mỗi hộp sẽ có 8 viên bi đó em.
3
Muốn tìm thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.

Vận dụng vào bài toán thực tế

Quy tắc này không chỉ dùng để giải các bài tìm $x$ đơn giản đâu.
Nó còn giúp chúng ta giải các bài toán lời văn rất hiệu quả nữa.
Hãy xem ví dụ này nhé.

Quy tắc này không chỉ dùng để giải các bài tìm $x$ đơn giản đâu. Nó còn giúp chúng ta giải các bài toán lời văn rất hiệu quả nữa. Hãy xem ví dụ này nhé.

Ví dụ

Bài toán ở sân trường

1
Sân trường hình chữ nhật có diện tích là $180$ mét vuông, chiều rộng là $9$ mét. Tính chiều dài của sân trường.
Sân trường hình chữ nhật có diện tích là $180$ mét vuông, chiều rộng là $9$ mét. Tính chiều dài của sân trường.
2
Đầu tiên, em hãy nhớ lại công thức tính diện tích hình chữ nhật.
Diện tích = Chiều dài $\times$ Chiều rộng.
Nếu ta gọi chiều dài là $d$ (mét), ta sẽ có phép tính:
$d \times 9 = 180$
Em thấy không? Đây chính là một bài toán tìm thừa số chưa biết.
$d$ là thừa số chưa biết.
$9$ là thừa số đã biết.
$180$ là tích.
Ta áp dụng quy tắc:
$d = 180 : 9$
Thực hiện phép chia, ta được:
$d = 20$
Vậy, chiều dài của sân trường là 20 mét.
Đầu tiên, em hãy nhớ lại công thức tính diện tích hình chữ nhật. Diện tích = Chiều dài $\times$ Chiều rộng. Nếu ta gọi chiều dài là $d$ (mét), ta sẽ có phép tính: $d \times 9 = 180$ Em thấy không? Đây chính là một bài toán tìm thừa số chưa biết. $d$ là thừa số chưa biết. $9$ là thừa số đã biết. $180$ là tích. Ta áp dụng quy tắc: $d = 180 : 9$ Thực hiện phép chia, ta được: $d = 20$ Vậy, chiều dài của sân trường là 20 mét.
3
Để chắc chắn, ta có thể thử lại.
Lấy chiều dài vừa tìm được là 20 nhân với chiều rộng là 9.
$20 \times 9 = 180$ . Kết quả khớp với diện tích đề bài cho. Chính xác rồi.
Để chắc chắn, ta có thể thử lại. Lấy chiều dài vừa tìm được là 20 nhân với chiều rộng là 9. $20 \times 9 = 180$. Kết quả khớp với diện tích đề bài cho. Chính xác rồi.
4
Đọc kĩ đề bài và chuyển bài toán lời văn về dạng tìm thừa số chưa biết.

Bẫy vui của mèo Mun

Thấy bạn Sao làm toán, mèo Mun cũng thử giải bài $y \times 6 = 72$ . Mun làm thế này: $y = 72 - 6$ , rồi kết luận $y = 66$ . Mun đã nhầm ở đâu nhỉ?
À, mèo Mun đã nhầm quy tắc tìm thừa số trong phép nhân với quy tắc tìm số hạng trong phép cộng rồi. Phải là phép chia $72 : 6$ mới đúng em nhé.

Thấy bạn Sao làm toán, mèo Mun cũng thử giải bài $y \times 6 = 72$. Mun làm thế này: $y = 72 - 6$, rồi kết luận $y = 66$. Mun đã nhầm ở đâu nhỉ? À, mèo Mun đã nhầm quy tắc tìm thừa số trong phép nhân với quy tắc tìm số hạng trong phép cộng rồi. Phải là phép chia $72 : 6$ mới đúng em nhé.

Bạn Sao mách nhỏ

Khi gặp một bài toán có lời văn, em hãy đọc thật kĩ.
Em hãy xác định xem đâu là tổng số (tích), đâu là số lượng của mỗi nhóm (thừa số đã biết).
Sau đó, viết thành phép tính tìm $x$ là bài toán sẽ trở nên rất đơn giản.

Khi gặp một bài toán có lời văn, em hãy đọc thật kĩ. Em hãy xác định xem đâu là tổng số (tích), đâu là số lượng của mỗi nhóm (thừa số đã biết). Sau đó, viết thành phép tính tìm $x$ là bài toán sẽ trở nên rất đơn giản.

Chiến thắng!

Hoan hô, em đã làm rất tốt.
Giờ thì em đã nắm vững cách tìm một thừa số khi biết tích và thừa số còn lại rồi đấy.

Bạn Sao và mèo Mun cảm ơn em rất nhiều. Hẹn gặp lại em ở bài học sau, chúng mình sẽ cùng nhau khám phá cách tìm số bị chia và số chia nhé.