Bài học

Bài 1: Luyện tập tổng hợp về biểu thức chứa chữ

Bạn Sao đang ngồi sắp xếp lại hộp đồ chơi của mình.
Mèo Mun tò mò chạy lại, ngó nghiêng vào mấy chiếc hộp trống.
Sao nói: "Tớ đang nghĩ, nếu mỗi hộp này tớ để vào 'a' viên bi, thì tổng số bi sẽ là bao nhiêu nhỉ?"

Biểu thức chứa chữ là gì?

Trong lời nói của bạn Sao, chữ 'a' đại diện cho một số viên bi bất kì.
Nếu Sao cho vào mỗi hộp 10 viên bi, thì 'a' sẽ là 10.
Nếu Sao cho vào mỗi hộp 25 viên bi, thì 'a' sẽ là 25.
Những biểu thức có chứa chữ như vậy được gọi là biểu thức chứa chữ.

Biểu thức chứa chữLà một biểu thức toán học bao gồm các số, các phép tính và một, hai hoặc ba chữ. Mỗi chữ đại diện cho một giá trị số có thể thay đổi.

Khi chúng ta thay chữ bằng số, ta có thể tính được giá trị của biểu thức đó.
Ví dụ, với biểu thức $150 + a$ :

Nếu $a = 100$ , giá trị biểu thức là $150 + 100 = 250$ .
Nếu $a = 50$ , giá trị biểu thức là $150 + 50 = 200$ .
Mỗi lần thay một số khác cho $a$ , ta lại tính được một giá trị khác của biểu thức.

Khi chúng ta thay chữ bằng số, ta có thể tính được giá trị của biểu thức đó. Ví dụ, với biểu thức $150 + a$: - Nếu $a = 100$, giá trị biểu thức là $150 + 100 = 250$. - Nếu $a = 50$, giá trị biểu thức là $150 + 50 = 200$. Mỗi lần thay một số khác cho $a$, ta lại tính được một giá trị khác của biểu thức.

Cùng Sao tính giá trị biểu thức nhé

Ví dụ

Ví dụ 1: Biểu thức có một chữ

1
Tính giá trị của biểu thức $185 - m \times 5$ với $m = 20$ .
Tính giá trị của biểu thức $185 - m \times 5$ với $m = 20$.
2
Đầu tiên, chúng mình thay chữ $m$ bằng số $20$ vào biểu thức.
Ta có: $185 - 20 \times 5$ .
Trong biểu thức này có phép trừ và phép nhân.
Ta phải thực hiện phép nhân trước, phép trừ sau.
$20 \times 5 = 100$ .
$185 - 100 = 85$ .
Vậy giá trị của biểu thức là 85.
Đầu tiên, chúng mình thay chữ $m$ bằng số $20$ vào biểu thức. Ta có: $185 - 20 \times 5$. Trong biểu thức này có phép trừ và phép nhân. Ta phải thực hiện phép nhân trước, phép trừ sau. $20 \times 5 = 100$. $185 - 100 = 85$. Vậy giá trị của biểu thức là 85.
3
Thay chữ bằng số rồi tính giá trị theo đúng thứ tự các phép tính.

Ví dụ

Ví dụ 2: Biểu thức có hai, ba chữ

1
Mèo Mun có $a$ cái kẹo, Sao cho Mun thêm $b$ cái nữa. Sau đó, Mun ăn hết $c$ cái. Tính số kẹo còn lại của Mun, biết $a = 15$ , $b = 7$ , $c = 5$ .
Mèo Mun có $a$ cái kẹo, Sao cho Mun thêm $b$ cái nữa. Sau đó, Mun ăn hết $c$ cái. Tính số kẹo còn lại của Mun, biết $a = 15$, $b = 7$, $c = 5$.
2
Biểu thức tính số kẹo còn lại của Mun là: $a + b - c$ .
Bây giờ, ta thay các chữ bằng số đã cho: $a=15, b=7, c=5$ .
Ta có biểu thức số: $15 + 7 - 5$ .
Biểu thức này chỉ có phép cộng và phép trừ, ta thực hiện từ trái sang phải.
$15 + 7 = 22$ .
$22 - 5 = 17$ .
Vậy Mun còn lại 17 cái kẹo.
Biểu thức tính số kẹo còn lại của Mun là: $a + b - c$. Bây giờ, ta thay các chữ bằng số đã cho: $a=15, b=7, c=5$. Ta có biểu thức số: $15 + 7 - 5$. Biểu thức này chỉ có phép cộng và phép trừ, ta thực hiện từ trái sang phải. $15 + 7 = 22$. $22 - 5 = 17$. Vậy Mun còn lại 17 cái kẹo.
3
Với biểu thức có nhiều chữ, ta thay lần lượt từng chữ bằng số tương ứng.

Nếu mẹ mua cho Sao 4 hộp bi (a=4), mỗi hộp có 6 viên, thì số bi mẹ mua là

6 \times 4 = 24

viên.Nếu mẹ mua cho Sao 4 hộp bi (a=4), mỗi hộp có 6 viên, thì số bi mẹ mua là $6 \times 4 = 24$ viên.

Đi tìm thành phần chưa biết

Đôi khi, chúng ta không cần tính giá trị biểu thức, mà lại phải đi tìm một thành phần chưa biết trong phép tính.
Đây là dạng bài "tìm x" mà các em đã quen thuộc.
Ví dụ, để tìm $x$ trong phép tính $x + 10 = 25$ , ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết: $x = 25 - 10 = 15$ .
Bây giờ chúng ta cùng thử một bài toán phức tạp hơn một chút nhé.

Đôi khi, chúng ta không cần tính giá trị biểu thức, mà lại phải đi tìm một thành phần chưa biết trong phép tính. Đây là dạng bài "tìm x" mà các em đã quen thuộc. Ví dụ, để tìm $x$ trong phép tính $x + 10 = 25$, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết: $x = 25 - 10 = 15$. Bây giờ chúng ta cùng thử một bài toán phức tạp hơn một chút nhé.

Ví dụ

Ví dụ 3: Tìm x trong phép tính

1
Tìm $x$ , biết: $x : 4 + 115 = 130$ .
Tìm $x$, biết: $x : 4 + 115 = 130$.
2
Trong phép tính này, ta coi cả cụm $x : 4$ là một số hạng chưa biết.
Ta có: (số chưa biết) + 115 = 130.
Để tìm số hạng chưa biết này, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.
$x : 4 = 130 - 115$
$x : 4 = 15$
Bây giờ, bài toán trở nên đơn giản rồi. $x$ là số bị chia.
Muốn tìm số bị chia, ta lấy thương nhân với số chia.
$x = 15 \times 4$
$x = 60$
Trong phép tính này, ta coi cả cụm $x : 4$ là một số hạng chưa biết. Ta có: (số chưa biết) + 115 = 130. Để tìm số hạng chưa biết này, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết. $x : 4 = 130 - 115$ $x : 4 = 15$ Bây giờ, bài toán trở nên đơn giản rồi. $x$ là số bị chia. Muốn tìm số bị chia, ta lấy thương nhân với số chia. $x = 15 \times 4$ $x = 60$
3
Ta thay $x=60$ vào biểu thức ban đầu: $60 : 4 + 115 = 15 + 115 = 130$ . Phép tính đúng rồi.
Ta thay $x=60$ vào biểu thức ban đầu: $60 : 4 + 115 = 15 + 115 = 130$. Phép tính đúng rồi.
4
Coi phần biểu thức chứa $x$ là một thành phần lớn cần tìm trước.
Coi phần biểu thức chứa $x$ là một thành phần lớn cần tìm trước.

Cẩn thận kẻo sập bẫy.

Với biểu thức $100 - 10 \times a$ , một bạn đã vội vàng tính $100 - 10 = 90$ rồi mới nhân với $a$ . Cách làm này không đúng đâu nhé. Quy tắc "nhân chia trước, cộng trừ sau" luôn phải được ưu tiên. Em hãy nhớ làm phép nhân $10 \times a$ trước, rồi mới lấy 100 trừ đi kết quả đó.

Với biểu thức $100 - 10 \times a$, một bạn đã vội vàng tính $100 - 10 = 90$ rồi mới nhân với $a$. Cách làm này không đúng đâu nhé. Quy tắc "nhân chia trước, cộng trừ sau" luôn phải được ưu tiên. Em hãy nhớ làm phép nhân $10 \times a$ trước, rồi mới lấy 100 trừ đi kết quả đó.

Em đã chinh phục thử thách!

Thật tuyệt vời.
Em đã nắm vững cách tính giá trị của biểu thức chứa chữ và cả cách tìm thành phần chưa biết rồi đấy.

Sao và Mun rất vui vì có em đồng hành. Buổi học sau, chúng mình sẽ cùng nhau ôn tập về phân số nhé.