Bài học

Bài 1: Tìm thành phần trong một tổng, hiệu, tích, thương

Bạn Sao và mèo Mun đang sắp những món quà nhỏ vào hộp.
Sao nói: "Mun ơi, mỗi hộp quà này chúng mình sẽ để một ít kẹo của cậu, rồi tớ sẽ cho thêm 15 cái kẹo sô cô la nữa."
Mun gật gù, rồi cả hai xếp kẹo vào 2 chiếc hộp giống hệt nhau. Xong xuôi, Sao đếm lại và thấy có tất cả 80 cái kẹo.
Sao đố Mun: "Vậy lúc đầu, cậu đã bỏ bao nhiêu cái kẹo vào mỗi hộp?"

Bạn Sao và mèo Mun đang sắp những món quà nhỏ vào hộp. Sao nói: "Mun ơi, mỗi hộp quà này chúng mình sẽ để một ít kẹo của cậu, rồi tớ sẽ cho thêm 15 cái kẹo sô cô la nữa." Mun gật gù, rồi cả hai xếp kẹo vào 2 chiếc hộp giống hệt nhau. Xong xuôi, Sao đếm lại và thấy có tất cả 80 cái kẹo. Sao đố Mun: "Vậy lúc đầu, cậu đã bỏ bao nhiêu cái kẹo vào mỗi hộp?"

Cùng nhau mở những chiếc hộp bí ẩn

Bài toán của bạn Sao có thể viết thành một phép tính tìm x như thế này:
Gọi số kẹo của Mun trong mỗi hộp là x.
Ta có: (x + 15) × 2 = 80
Làm thế nào để tìm x đây nhỉ? Hãy xem x và các con số đang ở đâu nhé.

Để giải bài toán này, chúng ta sẽ đi theo 4 bước.

Với những bài toán có dấu ngoặc như thế này, em hãy tạm coi cả cụm trong ngoặc là một "số lớn" chưa biết.
Trong phép tính $(x + 15) \times 2 = 80$ , cụm $(x + 15)$ đóng vai trò là một thừa số chưa biết.
Bài toán trở thành: [Thừa số chưa biết] $\times$ 2 = 80.
Tìm được giá trị của cụm này rồi, việc tìm x sẽ rất dễ dàng.

Với những bài toán có dấu ngoặc như thế này, em hãy tạm coi cả cụm trong ngoặc là một "số lớn" chưa biết. Trong phép tính $(x + 15) \times 2 = 80$, cụm $(x + 15)$ đóng vai trò là một thừa số chưa biết. Bài toán trở thành: [Thừa số chưa biết] $\times$ 2 = 80. Tìm được giá trị của cụm này rồi, việc tìm x sẽ rất dễ dàng.

Ví dụ

Giải bài toán của bạn Sao

1
Tìm x, biết:
$(x + 15) \times 2 = 80$
Tìm x, biết: $(x + 15) \times 2 = 80$
2
Đầu tiên, ta xem $(x + 15)$ là một thừa số chưa biết.
Muốn tìm thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.
$x + 15 = 80 : 2$
$x + 15 = 40$

Bây giờ bài toán đã quen thuộc rồi. $x$ là một số hạng trong tổng.
Muốn tìm số hạng chưa biết, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.
$x = 40 - 15$
$x = 25$
Vậy, mèo Mun đã bỏ 25 cái kẹo vào mỗi hộp.
Đầu tiên, ta xem $(x + 15)$ là một thừa số chưa biết. Muốn tìm thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết. $x + 15 = 80 : 2$ $x + 15 = 40$ Bây giờ bài toán đã quen thuộc rồi. $x$ là một số hạng trong tổng. Muốn tìm số hạng chưa biết, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết. $x = 40 - 15$ $x = 25$ Vậy, mèo Mun đã bỏ 25 cái kẹo vào mỗi hộp.
3
Ta thay $x = 25$ vào phép tính ban đầu nhé.
$(25 + 15) \times 2$
$= 40 \times 2$
$= 80$
Phép tính đã cho là đúng. Vậy $x = 25$ là đáp án chính xác.
Ta thay $x = 25$ vào phép tính ban đầu nhé. $(25 + 15) \times 2$ $= 40 \times 2$ $= 80$ Phép tính đã cho là đúng. Vậy $x = 25$ là đáp án chính xác.
4
Hãy coi cả cụm trong ngoặc là một thành phần lớn cần tìm trước.

Thêm một thử thách khác

Không phải lúc nào cụm chứa x cũng đứng đầu phép tính đâu nhé.
Em hãy xem ví dụ dưới đây để thấy rõ hơn.

Ví dụ

Tìm số chia bí ẩn

1
Tìm x, biết:
$120 : (x + 5) = 10$
Tìm x, biết: $120 : (x + 5) = 10$
2
Trong phép tính này, cụm $(x + 5)$ đóng vai trò gì nhỉ?
À, nó là số chia chưa biết.
Để tìm số chia, ta lấy số bị chia chia cho thương.
$x + 5 = 120 : 10$
$x + 5 = 12$

Bài toán lại trở về dạng cơ bản.
$x$ là một số hạng chưa biết.
$x = 12 - 5$
$x = 7$
Trong phép tính này, cụm $(x + 5)$ đóng vai trò gì nhỉ? À, nó là số chia chưa biết. Để tìm số chia, ta lấy số bị chia chia cho thương. $x + 5 = 120 : 10$ $x + 5 = 12$ Bài toán lại trở về dạng cơ bản. $x$ là một số hạng chưa biết. $x = 12 - 5$ $x = 7$
3
Em hãy thay $x = 7$ vào phép tính ban đầu.
$120 : (7 + 5)$
$= 120 : 12$
$= 10$
Kết quả hoàn toàn chính xác. Em làm tốt lắm.
Em hãy thay $x = 7$ vào phép tính ban đầu. $120 : (7 + 5)$ $= 120 : 12$ $= 10$ Kết quả hoàn toàn chính xác. Em làm tốt lắm.
4
Xác định đúng vai trò của cụm trong ngoặc (số trừ, số chia.) là chìa khóa để giải toán.

Mèo Mun hay mắc bẫy này.

Với bài toán $(x + 15) \times 2 = 80$ , Mun đã vội vàng tính $x + 30 = 80$ . Cách này không đúng đâu em nhé. Phép tính nằm trong dấu ngoặc đơn là một cụm được ưu tiên. Vì chưa thể tính $x + 15$ được, ta phải xem cả cụm $(x + 15)$ là một số cần tìm. Đừng "phá ngoặc" khi chưa tìm được giá trị của cả cụm nhé.

Với bài toán $(x + 15) \times 2 = 80$, Mun đã vội vàng tính $x + 30 = 80$. Cách này không đúng đâu em nhé. Phép tính nằm trong dấu ngoặc đơn là một cụm được ưu tiên. Vì chưa thể tính $x + 15$ được, ta phải xem cả cụm $(x + 15)$ là một số cần tìm. Đừng "phá ngoặc" khi chưa tìm được giá trị của cả cụm nhé.

Chiến thắng

Giỏi quá, em đã biết cách giải những bài toán tìm x "khó nhằn" rồi đấy. Giờ hãy thử sức với một bài toán thực tế xem sao.

Hôm nay em và Sao đã cùng nhau mở được những chiếc hộp bí mật thật tài tình.
Buổi sau, chúng mình sẽ cùng mèo Mun khám phá những biểu thức có chứa hai, ba chữ nhé. Sẽ thú vị lắm đấy.