Bài học

Bài 1: Kĩ năng ước lượng thương

Bạn Sao và mèo Mun đang ở trong nhà kho của trường.
Trường sắp tổ chức hội chợ trao đổi đồ chơi.
Sao và Mun được giao nhiệm vụ chia 96 món đồ chơi nhỏ vào các hộp.
Mỗi hộp phải có đúng 32 món.
Mun loay hoay: "Làm sao để biết chia được mấy hộp bây giờ nhỉ?"

Cùng khám phá cách ước lượng

Sao liền nảy ra một ý.
"Mun ơi, mình thử ước lượng xem."
Để tính $96 : 32$ , chúng ta có thể làm tròn số chia để nhẩm cho dễ.
Số chia là 32.
Số 32 gần với số tròn chục nào nhất nhỉ?

Sao liền nảy ra một ý. "Mun ơi, mình thử ước lượng xem." Để tính $96 : 32$, chúng ta có thể làm tròn số chia để nhẩm cho dễ. Số chia là 32. Số 32 gần với số tròn chục nào nhất nhỉ?

Đúng rồi, 32 gần với 30 hơn là 40.
Vậy ta làm tròn 32 thành 30.
Phép chia $96 : 32$ giờ có thể ước lượng bằng $90 : 30$ .
Em thấy không, ta cũng làm tròn số bị chia 96 thành 90 cho dễ tính.
Nhẩm nhanh nhé: $90 : 30$ bằng mấy?
Bỏ đi chữ số 0 ở cả hai số, ta có $9 : 3 = 3$ .
Vậy thương của phép chia có lẽ là 3.

Đúng rồi, 32 gần với 30 hơn là 40. Vậy ta làm tròn 32 thành 30. Phép chia $96 : 32$ giờ có thể ước lượng bằng $90 : 30$. Em thấy không, ta cũng làm tròn số bị chia 96 thành 90 cho dễ tính. Nhẩm nhanh nhé: $90 : 30$ bằng mấy? Bỏ đi chữ số 0 ở cả hai số, ta có $9 : 3 = 3$. Vậy thương của phép chia có lẽ là 3.

Bạn Sao mách nhỏ

Đây là bước quan trọng nhất: phải thử lại.
Ta lấy số chia ban đầu nhân với thương vừa ước lượng.
$32 \times 3 = 96$ .
Kết quả bằng đúng số bị chia. Tuyệt vời.
Vậy là Sao và Mun có thể chia 96 món đồ chơi vào đúng 3 hộp.

Đây là bước quan trọng nhất: phải thử lại. Ta lấy số chia ban đầu nhân với thương vừa ước lượng. $32 \times 3 = 96$. Kết quả bằng đúng số bị chia. Tuyệt vời. Vậy là Sao và Mun có thể chia 96 món đồ chơi vào đúng 3 hộp.

Ước lượng thươngLà cách làm tròn số chia (và đôi khi cả số bị chia) về số tròn chục, tròn trăm gần nhất để nhẩm nhanh kết quả của phép chia. Sau khi ước lượng, ta phải nhân lại để kiểm tra độ chính xác.

Làm cùng Sao và Mun nhé

Ví dụ

Ví dụ 1: Chia kẹo cho bạn

1
Cô giáo có 147 viên kẹo, cô muốn chia đều cho 21 bạn trong lớp. Hỏi mỗi bạn được bao nhiêu viên kẹo?
Phép tính chúng ta cần giải là $147 : 21 = ?$
Cô giáo có 147 viên kẹo, cô muốn chia đều cho 21 bạn trong lớp. Hỏi mỗi bạn được bao nhiêu viên kẹo? Phép tính chúng ta cần giải là $147 : 21 = ?$
2
Số chia ở đây là 21.
Ta làm tròn 21 thành 20 để dễ nhẩm.
Bây giờ, ta ước lượng thương.
Lấy hai chữ số đầu của số bị chia là 14, chia cho chữ số hàng chục của số 20 (là số 2).
Ta nhẩm: $14 : 2 = 7$ .
Thương ước lượng là 7.
Giờ thì thử lại nào.
Ta lấy số chia ban đầu là 21 nhân với thương vừa tìm được là 7.
$21 \times 7 = 147$ .
Kết quả này bằng đúng số bị chia 147.
Vậy phép tính của chúng ta chính xác.
$147 : 21 = 7$ . Mỗi bạn được 7 viên kẹo.
Số chia ở đây là 21. Ta làm tròn 21 thành 20 để dễ nhẩm. Bây giờ, ta ước lượng thương. Lấy hai chữ số đầu của số bị chia là 14, chia cho chữ số hàng chục của số 20 (là số 2). Ta nhẩm: $14 : 2 = 7$. Thương ước lượng là 7. Giờ thì thử lại nào. Ta lấy số chia ban đầu là 21 nhân với thương vừa tìm được là 7. $21 \times 7 = 147$. Kết quả này bằng đúng số bị chia 147. Vậy phép tính của chúng ta chính xác. $147 : 21 = 7$. Mỗi bạn được 7 viên kẹo.
3
Làm tròn số chia, nhẩm thương, rồi nhân lại để kiểm tra kết quả.

Ví dụ

Ví dụ 2: Ước lượng và điều chỉnh

1
Một đội công nhân cần lắp đặt một đường ống nước dài 195 mét. Mỗi ngày, đội lắp được 39 mét. Hỏi đội công nhân cần bao nhiêu ngày để hoàn thành công việc?
Ta cần thực hiện phép tính $195 : 39 = ?$
Một đội công nhân cần lắp đặt một đường ống nước dài 195 mét. Mỗi ngày, đội lắp được 39 mét. Hỏi đội công nhân cần bao nhiêu ngày để hoàn thành công việc? Ta cần thực hiện phép tính $195 : 39 = ?$
2
Số chia là 39.
Ta thấy 39 rất gần 40. Ta làm tròn 39 thành 40.
Bây giờ ta ước lượng thương.
Ta có thể lấy 195 làm tròn thành 200, rồi lấy $200 : 40 = 5$ .
Hoặc, ta lấy hai chữ số đầu của số bị chia là 19, chia cho chữ số hàng chục của 40 là 4.
$19 : 4$ được 4, dư 3. Ta thử với thương là 4 trước.
Thử lại: $39 \times 4 = 156$ .
Kết quả 156 nhỏ hơn 195 khá nhiều. Có thể thương của chúng ta hơi nhỏ.
Khi kết quả nhân lại nhỏ hơn nhiều so với số bị chia, ta hãy thử tăng thương lên 1 đơn vị.
Ta thử với thương là 5.
Thử lại: $39 \times 5 = 195$ .
Aha. Kết quả này bằng đúng số bị chia.
Vậy $195 : 39 = 5$ . Đội công nhân cần 5 ngày.
Số chia là 39. Ta thấy 39 rất gần 40. Ta làm tròn 39 thành 40. Bây giờ ta ước lượng thương. Ta có thể lấy 195 làm tròn thành 200, rồi lấy $200 : 40 = 5$. Hoặc, ta lấy hai chữ số đầu của số bị chia là 19, chia cho chữ số hàng chục của 40 là 4. $19 : 4$ được 4, dư 3. Ta thử với thương là 4 trước. Thử lại: $39 \times 4 = 156$. Kết quả 156 nhỏ hơn 195 khá nhiều. Có thể thương của chúng ta hơi nhỏ. Khi kết quả nhân lại nhỏ hơn nhiều so với số bị chia, ta hãy thử tăng thương lên 1 đơn vị. Ta thử với thương là 5. Thử lại: $39 \times 5 = 195$. Aha. Kết quả này bằng đúng số bị chia. Vậy $195 : 39 = 5$. Đội công nhân cần 5 ngày.
3
Nếu thương ước lượng cho kết quả quá nhỏ, em hãy thử tăng thương lên 1 đơn vị.

Bẫy vui: Đừng quên kiểm tra.

Khi tính $156 : 28$ , mèo Mun cũng làm tròn 28 thành 30.
Mun nhẩm $15 : 3 = 5$ . Vậy thương là 5.
Thế là Mun vội kết luận $156 : 28 = 5$ .
Khoan đã. Em có thấy Mun quên gì không?
Đó là bước nhân lại để kiểm tra.
Ta thử nhé: $28 \times 5 = 140$ .
Số 140 nhỏ hơn 156. Phép chia này có dư.
$156 - 140 = 16$ .
Vậy kết quả đúng phải là: $156 : 28 = 5$ (dư 16).
Nhớ nhé, ước lượng chỉ giúp ta tìm thương nhanh, nhưng phải luôn nhân lại và tìm số dư (nếu có) để có kết quả cuối cùng.

Khi tính $156 : 28$, mèo Mun cũng làm tròn 28 thành 30. Mun nhẩm $15 : 3 = 5$. Vậy thương là 5. Thế là Mun vội kết luận $156 : 28 = 5$. Khoan đã. Em có thấy Mun quên gì không? Đó là bước nhân lại để kiểm tra. Ta thử nhé: $28 \times 5 = 140$. Số 140 nhỏ hơn 156. Phép chia này có dư. $156 - 140 = 16$. Vậy kết quả đúng phải là: $156 : 28 = 5$ (dư 16). Nhớ nhé, ước lượng chỉ giúp ta tìm thương nhanh, nhưng phải luôn nhân lại và tìm số dư (nếu có) để có kết quả cuối cùng.

Em giỏi lắm!

Tuyệt vời. Em đã nắm được bí quyết ước lượng thương khi chia cho số có hai chữ số rồi đấy.
Kĩ năng này sẽ giúp em làm các bài toán chia nhanh và tự tin hơn rất nhiều.

Bài học của chúng ta hôm nay thật vui. Lần tới, Sao và Mun sẽ cùng em khám phá những phép chia "khó nhằn" hơn nữa, những phép chia có dư nhé.