Bài học

Bài 1: Đỉnh, cạnh, mặt và các yếu tố của hình hộp chữ nhật

Bạn Mi vừa nhận được một hộp quà sinh nhật thật xinh.
Chú vẹt Ríu bay tới, nghiêng đầu hỏi: "Mi ơi, hộp gì đẹp thế?".
Mi cười: "Là quà của mẹ tớ đấy. Trước khi mở, chúng mình cùng khám phá hình dạng của nó nhé.".

Cùng khám phá chiếc hộp

Chiếc hộp của bạn Mi có dạng hình hộp chữ nhật.
Chúng ta hãy xem nó được cấu tạo từ những gì nhé.

Mặt của hình hộp chữ nhậtLà các hình chữ nhật tạo nên hình hộp đó. Mỗi bề mặt phẳng của hộp quà được gọi là một mặt.

Em hãy thử đếm xem có bao nhiêu mặt nhé.
Một hình hộp chữ nhật có tất cả 6 mặt.
Em hãy tưởng tượng mình mở bung chiếc hộp ra như một tờ giấy phẳng, em sẽ thấy rõ 6 hình chữ nhật ghép lại.

Khi trải phẳng, ta thấy rõ hình hộp chữ nhật có 6 mặt.

Trong 6 mặt đó, có 2 mặt đặc biệt được gọi là mặt đáy.
Thường thì đó là mặt trên và mặt dưới.
Bốn mặt còn lại được gọi là các mặt bên, hay mặt xung quanh.
Chúng ở các phía bên của chiếc hộp.

Cạnh của hình hộp chữ nhậtLà đoạn thẳng chung của hai mặt. Em có thể hình dung cạnh là nơi hai mặt phẳng gặp nhau.

Bây giờ mình đếm cạnh nào.
Mặt đáy trên có 4 cạnh.
Mặt đáy dưới cũng có 4 cạnh.
Nối hai mặt đáy này là 4 cạnh bên nữa.
Vậy tổng cộng có: $4 + 4 + 4 = 12$ cạnh.

Bây giờ mình đếm cạnh nào. Mặt đáy trên có 4 cạnh. Mặt đáy dưới cũng có 4 cạnh. Nối hai mặt đáy này là 4 cạnh bên nữa. Vậy tổng cộng có: $4 + 4 + 4 = 12$ cạnh.

Đỉnh của hình hộp chữ nhậtLà điểm chung của ba cạnh. Đỉnh chính là các góc của hình hộp.

Cuối cùng, chúng ta tìm các đỉnh.
Mặt đáy trên có 4 đỉnh.
Mặt đáy dưới cũng có 4 đỉnh.
Vậy hình hộp chữ nhật có tất cả 8 đỉnh.

Làm cùng nhau

Ví dụ

Đếm cùng bạn Mi

1
Một viên gạch xây nhà có dạng hình hộp chữ nhật. Em hãy giúp Mi xác định số đỉnh, số cạnh, và số mặt của viên gạch.
2
Đầu tiên, chúng ta tìm các mặt của viên gạch.
Viên gạch có mặt trên, mặt dưới, mặt trước, mặt sau, và hai mặt bên.
Vậy viên gạch có tất cả 6 mặt.

Tiếp theo, mình đếm các cạnh.
Em hãy đếm các cạnh của mặt trên: có 4 cạnh.
Các cạnh của mặt dưới: có 4 cạnh.
Các cạnh nối phần trên và phần dưới: có 4 cạnh.
Tổng cộng là $4 + 4 + 4 = 12$ cạnh.

Cuối cùng là các đỉnh, chính là các góc của viên gạch.
Mặt trên có 4 đỉnh.
Mặt dưới có 4 đỉnh.
Vậy viên gạch có tổng cộng 8 đỉnh.
Đầu tiên, chúng ta tìm các mặt của viên gạch. Viên gạch có mặt trên, mặt dưới, mặt trước, mặt sau, và hai mặt bên. Vậy viên gạch có tất cả 6 mặt. Tiếp theo, mình đếm các cạnh. Em hãy đếm các cạnh của mặt trên: có 4 cạnh. Các cạnh của mặt dưới: có 4 cạnh. Các cạnh nối phần trên và phần dưới: có 4 cạnh. Tổng cộng là $4 + 4 + 4 = 12$ cạnh. Cuối cùng là các đỉnh, chính là các góc của viên gạch. Mặt trên có 4 đỉnh. Mặt dưới có 4 đỉnh. Vậy viên gạch có tổng cộng 8 đỉnh.
3
Một hình hộp chữ nhật luôn có 8 đỉnh, 12 cạnh và 6 mặt.

Ví dụ

Mặt nào là mặt đáy?

1
Một bể cá cảnh hình hộp chữ nhật không có nắp. Hỏi bể cá đó có mấy mặt và được chia thành mấy mặt đáy, mấy mặt xung quanh?
2
Bài toán này hơi khác một chút, em hãy đọc kĩ nhé.
Bể cá "không có nắp", nghĩa là nó bị thiếu mất mặt trên.
Vậy, bể cá chỉ có một mặt ở phía dưới. Đó chính là mặt đáy. Ta có 1 mặt đáy.
Xung quanh bể vẫn có đủ 4 mặt kính. Đó là 4 mặt xung quanh.
Tổng cộng, bể cá này có $1 + 4 = 5$ mặt.
Bài toán này hơi khác một chút, em hãy đọc kĩ nhé. Bể cá "không có nắp", nghĩa là nó bị thiếu mất mặt trên. Vậy, bể cá chỉ có một mặt ở phía dưới. Đó chính là mặt đáy. Ta có 1 mặt đáy. Xung quanh bể vẫn có đủ 4 mặt kính. Đó là 4 mặt xung quanh. Tổng cộng, bể cá này có $1 + 4 = 5$ mặt.
3
Luôn đọc kĩ đề bài để xem hình hộp có đầy đủ các bộ phận không nhé.

Bạn Mi mách nhỏ

Các mặt đối diện của hình hộp chữ nhật luôn bằng nhau. Ví dụ, mặt trên bằng mặt dưới, mặt trước bằng mặt sau, hai mặt bên cũng bằng nhau. Điều này sẽ rất hữu ích khi chúng ta học bài tính diện tích đó.

Thử thách nhỏ

Bẫy vui: Cẩn thận cạnh vô hình.

Khi nhìn vào một hình hộp chữ nhật được vẽ trên giấy, em sẽ không thấy được hết 12 cạnh đâu. Sẽ có những cạnh bị che khuất ở phía sau. Nhiều bạn chỉ đếm những cạnh nhìn thấy được và kết luận hình có 9 cạnh. Đừng quên các cạnh "vô hình" này nhé. Em có thể lấy một hộp bút và xoay nó để thấy rõ tất cả các cạnh.

Chiến thắng

Tuyệt vời. Em đã nhận biết rất rõ các đỉnh, cạnh và mặt của hình hộp chữ nhật rồi. Em đã nắm được những kiến thức nền tảng nhất về hình khối này.

Hẹn lần sau

Mi nói với Ríu: "Giờ thì mình biết rõ về cái hộp này rồi. Buổi học sau, chúng mình sẽ học cách đo và tính diện tích các mặt của nó nhé.".