Bài học

Tín hiệu nhận biết thì trong bài kiểm tra

Mục tiêu bài học

Sau bài học này, em nhận ra ngay các từ tín hiệu quyết định một câu phải dùng hiện tại hoàn thành hay quá khứ đơn, và áp dụng đúng trong một đoạn văn có nhiều câu trộn lẫn -- đúng dạng bài đề kiểm tra hay ra.

Kiến thức nền cần có

Bài trước em đã học quy tắc chọn thì dựa vào việc câu có mốc thời gian cụ thể hay không. Bài này gom lại thành một danh sách từ tín hiệu để em nhận diện nhanh hơn khi làm bài, không cần suy luận lại từ đầu mỗi câu.

Câu hỏi khởi động

Đọc nhanh đoạn sau của Mai: 'I have visited three ethnic villages so far. Last month, I went to a Dao village in Ha Giang.' Hai câu liền nhau nhưng dùng hai thì khác nhau -- chỉ vì so far và last month là hai loại tín hiệu khác nhau. Nhận ra được từ tín hiệu, em chọn đúng thì gần như ngay lập tức.

Tín hiệu của hiện tại hoàn thành

Already, just, yet, ever, never, since, for, so far, recently, up to now -- tất cả đều không gắn với một mốc thời gian đứng yên, mà nói về trải nghiệm, kết quả, hoặc khoảng thời gian kéo dài đến hiện tại. Ba từ just, already, yet dễ lẫn nhất vì đều liên quan đến 'đã xong chưa': just nghĩa là 'vừa mới', nhấn vào việc vừa hoàn thành (Nam has just come back from a Dao village); already nghĩa là 'đã ... rồi', thường xuất hiện trong câu khẳng định để nhấn mạnh một việc hoàn thành sớm hơn dự tính (Mai has already read that article); yet nghĩa là 'chưa', chỉ dùng trong câu phủ định và câu hỏi, gần như không bao giờ xuất hiện trong câu khẳng định.

Tín hiệu của quá khứ đơn

Yesterday, last week/month/year, in + năm, ago, when + mệnh đề quá khứ -- tất cả đều gắn với một mốc hoặc một khoảng thời gian đã khép lại trong quá khứ, không còn mở đến hiện tại. Một điểm em cần để ý: recently có thể xuất hiện cả với hiện tại hoàn thành ('She has recently learned to weave brocade' -- việc học vẫn còn ý nghĩa đến bây giờ) lẫn với quá khứ đơn ('She recently visited Sa Pa last month' nghe thừa và không tự nhiên, nên khi recently đi cùng một mốc rõ ràng như last month, câu chỉ cần một trong hai, không dùng cả hai cùng lúc). Vì vậy, khi một câu vừa có recently vừa có một mốc thời gian cụ thể, luôn ưu tiên mốc thời gian cụ thể để quyết định thì, không để recently gây rối.

Nhận ra nhóm từ tín hiệu trước, chọn thì sẽ nhanh hơn nhiều.

Ví dụ

Chọn thì theo tín hiệu already

1
Mai ___ (already/finish) her project about ethnic costumes. Bẫy ở đây là already đứng gần finish khiến một số học sinh quên kiểm tra chủ ngữ.
2
Already là tín hiệu của hiện tại hoàn thành ('đã ... rồi', không gắn mốc cụ thể); chủ ngữ Mai số ít nên trợ động từ là has; finish chia quá khứ phân từ finished.
3
Với has already finished, already finished, have already finished, has already finish -- loại already finished vì thiếu has. Loại have already finished vì have sai với chủ ngữ số ít. Loại has already finish vì finish chưa chia.
4
Mai has already finished her project about ethnic costumes.
5
Already thường đứng giữa has/have và động từ, đôi khi đứng cuối câu (she has finished it already) -- cả hai vị trí đều đúng, miễn thì vẫn là hiện tại hoàn thành.

Ví dụ

Chọn thì theo tín hiệu mốc thời gian cụ thể

1
Quang ___ (visit) a Khmer pagoda two years ago. Bẫy ở đây là visit một địa điểm văn hóa dễ khiến học sinh nghĩ đến trải nghiệm, chọn nhầm hiện tại hoàn thành.
2
Two years ago là tín hiệu rõ ràng của quá khứ đơn -- một khoảng thời gian đã lùi về quá khứ, tính từ hiện tại, nhưng bản thân sự việc đã kết thúc tại đó.
3
Với visited, has visited, have visited, was visiting -- loại has visited/have visited vì có tín hiệu quá khứ đơn (two years ago) đi kèm; loại was visiting vì không có hành động nền nào khác đang diễn ra song song để cần quá khứ tiếp diễn.
4
Quang visited a Khmer pagoda two years ago.
5
Cứ thấy 'số + ago' là tín hiệu quá khứ đơn chắc chắn, không có ngoại lệ.

Ví dụ

Tìm lỗi sai trong một đoạn văn trộn hai thì

1
We have visited the museum yesterday and learned about the H'Mông costumes. Bẫy ở đây là have visited đứng đầu câu trông rất chuẩn, dễ bỏ qua yesterday phía sau.
2
Yesterday là tín hiệu quá khứ đơn, không thể đi cùng have visited (hiện tại hoàn thành); cả hai động từ trong câu (visited, learned) đều phải chia ở quá khứ đơn vì cùng chung một mốc yesterday.
3
We visited the museum yesterday and learned about the H'Mông costumes.
4
We visited the museum yesterday and learned about the H'Mông costumes.
5
Trong một câu có hai động từ nối bằng and, nếu một mốc thời gian cụ thể chi phối cả câu, cả hai động từ phải cùng chia theo mốc đó.

Điểm hay nhầm

Lỗi hay gặp nhất khi đọc một đoạn văn dài là chỉ nhìn từ tín hiệu ở gần động từ đầu tiên rồi giữ nguyên thì đó cho cả đoạn. Mỗi câu trong đoạn có thể mang tín hiệu thời gian riêng -- em phải quét lại từng câu, không suy diễn theo câu trước.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Tóm tắt

Gom lại: already/just/yet/ever/never/since/for/so far/recently là tín hiệu của hiện tại hoàn thành; yesterday/last.../in + năm/ago/when + quá khứ là tín hiệu của quá khứ đơn. Quét câu tìm đúng nhóm tín hiệu trước khi chọn thì, đừng đoán theo cảm giác.

Từ bài sau, khóa học chuyển sang một điểm ngữ pháp khác cũng rất quan trọng khi miêu tả một cộng đồng dân tộc: mệnh đề quan hệ, cách ghép hai câu đơn thành một câu gọn và rõ nghĩa hơn.