Bài học

Bài 1: Trừ số thập phân

Bạn Mi có một sợi ruy băng màu đỏ rất đẹp.
Sợi ruy băng dài 15,25 cm.
Mi muốn cắt một đoạn dài 3,8 cm để làm chiếc nơ xinh cho vẹt Ríu.
Mi và Ríu đang băn khoăn không biết sợi ruy băng còn lại dài bao nhiêu.

Cùng tìm cách trừ hai số thập phân

Để giúp Mi, chúng mình cần thực hiện phép trừ: $15,25 - 3,8$ .
Trừ số thập phân cũng tương tự như trừ số tự nhiên thôi, em ạ.
Điều quan trọng nhất là phải đặt tính cho thẳng cột.

Để giúp Mi, chúng mình cần thực hiện phép trừ: $15,25 - 3,8$. Trừ số thập phân cũng tương tự như trừ số tự nhiên thôi, em ạ. Điều quan trọng nhất là phải đặt tính cho thẳng cột.

Quy tắc trừ số thập phânMuốn trừ một số thập phân cho một số thập phân, ta viết số trừ dưới số bị trừ sao cho các chữ số ở cùng một hàng đặt thẳng cột với nhau, dấu phẩy đặt thẳng cột với nhau. Sau đó, ta trừ như trừ các số tự nhiên và viết dấu phẩy ở hiệu thẳng cột với các dấu phẩy của số bị trừ và số trừ.

Bạn Mi mách nhỏ

Nếu số chữ số ở phần thập phân của số bị trừ và số trừ không bằng nhau, mình có thể viết thêm chữ số 0 thích hợp vào bên phải phần thập phân để thực hiện phép trừ dễ dàng hơn nhé.

Ví dụ

Giải bài toán của bạn Mi

1
Sợi ruy băng của Mi dài 15,25 cm. Mi cắt đi 3,8 cm. Hỏi sợi ruy băng còn lại dài bao nhiêu xăng-ti-mét?
2
Chúng mình sẽ thực hiện phép trừ $15,25 - 3,8$ .
Đầu tiên, ta đặt tính:
```
  15,25
-  3,8
-------
```
Để dễ trừ, ta viết 3,8 thành 3,80.
```
  15,25
-  3,80
-------
```
Bây giờ ta trừ từ phải sang trái:
- 5 trừ 0 bằng 5, viết 5.
- 2 không trừ được 8, ta lấy 12 trừ 8 bằng 4, viết 4, nhớ 1.
- 3 thêm 1 bằng 4. 5 trừ 4 bằng 1, viết 1.
- 1 trừ 0 bằng 1, viết 1.
- Cuối cùng, đặt dấu phẩy ở hiệu thẳng cột với các dấu phẩy ở trên.
Phép tính hoàn chỉnh sẽ là:
```
  15,25
-  3,80
-------
  11,45
```
Vậy, sợi ruy băng còn lại dài 11,45 cm.
Chúng mình sẽ thực hiện phép trừ $15,25 - 3,8$. Đầu tiên, ta đặt tính: ``` 15,25 - 3,8 ------- ``` Để dễ trừ, ta viết 3,8 thành 3,80. ``` 15,25 - 3,80 ------- ``` Bây giờ ta trừ từ phải sang trái: - 5 trừ 0 bằng 5, viết 5. - 2 không trừ được 8, ta lấy 12 trừ 8 bằng 4, viết 4, nhớ 1. - 3 thêm 1 bằng 4. 5 trừ 4 bằng 1, viết 1. - 1 trừ 0 bằng 1, viết 1. - Cuối cùng, đặt dấu phẩy ở hiệu thẳng cột với các dấu phẩy ở trên. Phép tính hoàn chỉnh sẽ là: ``` 15,25 - 3,80 ------- 11,45 ``` Vậy, sợi ruy băng còn lại dài 11,45 cm.
3
Luôn đặt dấu phẩy thẳng cột với nhau trước khi thực hiện phép trừ.

Thử thách nhỏ cho em

Khi số trừ là một số tự nhiên

Đôi khi, em sẽ gặp bài toán trừ một số thập phân cho một số tự nhiên, ví dụ như $28,75 - 8$ .
Em có nhớ không, mọi số tự nhiên đều có thể viết dưới dạng số thập phân với phần thập phân là các chữ số 0.
Ví dụ, số 8 có thể viết là 8,0 hoặc 8,00.
Vậy nên, phép tính $28,75 - 8$ cũng chính là $28,75 - 8,00$ . Giờ thì em có thể thực hiện phép trừ như bình thường rồi.

Đôi khi, em sẽ gặp bài toán trừ một số thập phân cho một số tự nhiên, ví dụ như $28,75 - 8$. Em có nhớ không, mọi số tự nhiên đều có thể viết dưới dạng số thập phân với phần thập phân là các chữ số 0. Ví dụ, số 8 có thể viết là 8,0 hoặc 8,00. Vậy nên, phép tính $28,75 - 8$ cũng chính là $28,75 - 8,00$. Giờ thì em có thể thực hiện phép trừ như bình thường rồi.

Ríu ơi, coi chừng sập bẫy.

Khi tính $75,5 - 4,28$ , một bạn đã đặt tính như thế này:

  75,5
- 4,28
-------

Cách đặt tính này không đúng rồi. Em có thấy vì sao không? Bạn ấy đã đặt các chữ số cuối cùng thẳng hàng với nhau thay vì đặt các dấu phẩy thẳng hàng. Chữ số 2 ở hàng phần mười phải thẳng cột với chữ số 5 ở hàng phần mười cơ.

Khi tính $75,5 - 4,28$, một bạn đã đặt tính như thế này: ``` 75,5 - 4,28 ------- ``` Cách đặt tính này không đúng rồi. Em có thấy vì sao không? Bạn ấy đã đặt các chữ số cuối cùng thẳng hàng với nhau thay vì đặt các dấu phẩy thẳng hàng. Chữ số 2 ở hàng phần mười phải thẳng cột với chữ số 5 ở hàng phần mười cơ.

Chinh phục thử thách cuối cùng

Em đã nắm vững cách trừ số thập phân rồi đấy. Thật tuyệt vời.
Bây giờ, hãy cùng Mi và Ríu giải bài toán cuối cùng để trở thành người chiến thắng nhé.

Hôm nay Mi và Ríu đã học được thật nhiều điều bổ ích về phép trừ số thập phân.
Hẹn gặp lại em lần tới, chúng mình sẽ cùng nhau luyện tập thêm các bài toán thú vị khác nhé.